Bijvoeglijke naamwoorden als zelfstandig naamwoord (de zieke, het mooie)

Het Nederlands kan een bijvoeglijk naamwoord tot zelfstandig naamwoord maken door het zelfstandig naamwoord weg te laten en het beschrijvende woord te houden: de zieke betekent de zieke persoon, van de zieke man. De luisteraar vult het weggelaten zelfstandig naamwoord aan uit de context. Dit werkt voor personen én voor abstracte eigenschappen: het mooie van deze stad.

Geef het bijvoeglijk naamwoord zijn gewone -e-uitgang en gebruik het op zichzelf; het lidwoord vertelt je om wat voor soort iets het gaat. Personen krijgen de, abstracte eigenschappen krijgen het.

1. Een persoon met de eigenschap → de + bijvoeglijk naamwoord + -e: de zieke, de oude, de blinde.
2. Een abstracte eigenschap of een algemeen 'iets' → het + bijvoeglijk naamwoord + -e: het goede, het mooie, het moeilijke.
3. Een vaag 'iets' → iets/niets/wat + bijvoeglijk naamwoord + -s: iets moois, niets nieuws. Dit is de -s-vorm die je al kent.

Als zo'n persoonswoord meervoud wordt, krijgt het -n: de zieke → de zieken, de bekende → de bekenden, de gevangene → de gevangenen.

• Om een groep mensen te benoemen op een gedeelde eigenschap, zonder het zelfstandig naamwoord te herhalen: de rijken en de armen, de jongeren.
• Om over een abstracte eigenschap te praten met het: Het mooie van het werk is de vrijheid.
• Om 'welke?' te beantwoorden door alleen het bijvoeglijk naamwoord te houden: Welke jas wil je? De rode.
• In vaste uitdrukkingen met de overtreffende trap: het beste, het ergste, op zijn best.

Het Engels zegt 'the sick' of 'the rich' zonder uitgang, dus leerlingen vergeten de Nederlandse markering. Het zelfstandig gebruikte bijvoeglijk naamwoord heeft nog steeds -e nodig, en het meervoud nog steeds -n: het is de zieken, niet de ziek of de ziekes; de armen, niet de arms. Houd dezelfde spellingveranderingen aan als bij elk bijvoeglijk naamwoord: de doden van dood, waar de spelling één o laat vallen in de open lettergreep (dood → dode → doden); de klinker blijft lang.