Nederlandse bijvoeglijke naamwoorden zonder genoemd zelfstandig naamwoord
Een vervanger houdt de vorm van het bijvoeglijk naamwoord uit de volledige woordgroep. Persoonswoorden in het enkelvoud en abstracte zelfstandige naamwoorden gebruiken -e. Persoonswoorden in het meervoud voegen -n toe. Na iets of niets gebruikt het bijvoeglijk naamwoord meestal -s.
Welke fiets wil je? De rode. laat fiets onuitgesproken omdat het woord duidelijk is uit de context. Het Nederlands heeft ook zelfstandige naamwoorden die van bijvoeglijke naamwoorden zijn afgeleid, zoals de zieke, de zieken en het mooie. Deze vormen lijken op elkaar, maar hun lidwoorden en uitgangen volgen verschillende regels.
Welk patroon gebruikt geen uitgang, -e, -n of -s?
Bepaal eerst welk patroon je nodig hebt. Een vervanger houdt de vorm van het bijvoeglijk naamwoord die de volledige woordgroep zou gebruiken. Persoonswoorden en abstracte zelfstandige naamwoorden die van bijvoeglijke naamwoorden zijn afgeleid, gebruiken meestal de vorm met -e. Een persoonswoord in het meervoud voegt -n toe. Na iets, niets en vergelijkbare woorden gebruikt het bijvoeglijk naamwoord meestal -s.
| Patroon | Regel | Voorbeeld en betekenis | Uitgang |
|---|---|---|---|
| Bekend de-woord weggelaten | Behoud het lidwoord of andere bepalende woord en de vorm van het bijvoeglijk naamwoord uit de volledige woordgroep. | de rode fiets → de rode (de fiets is bekend uit de context) | -e |
| Onbepaald enkelvoudig het-woord weggelaten | Behoud de vorm zonder -e uit de volledige woordgroep. | een kort werkstuk → een kort (het werkstuk is bekend uit de context) | geen uitgang |
| Persoonswoord, enkelvoud | Het persoonswoord is een de-woord en gebruikt -e. | de zieke (een ziek persoon); de bekende (een kennis) | -e |
| Persoonswoord, meervoud | Een echt persoonswoord in het meervoud voegt -n toe aan de vorm met -e. | de zieken (zieke personen); de bekenden (bekende personen) | -e + -n |
| Abstract begrip | Het zelfstandig naamwoord is een het-woord en gebruikt -e in het bepaalde enkelvoud. | het goede (wat goed is); het mooie (het mooie aspect); het moeilijke (het moeilijke deel) | -e |
| Na iets, niets, wat en vergelijkbare woorden | Voeg meestal -s toe. Eindigt het bijvoeglijk naamwoord op een s-klank, voeg dan geen extra s toe. Zie de vorm zonder -e. | iets moois (iets wat mooi is); niets nieuws (niets wat nieuw is); wat lekkers (iets wat lekker is); iets fris (iets wat fris is) | -s; geen extra s na een s-klank |
In de eerste twee rijen blijft het weggelaten zelfstandig naamwoord deel van de betekenis. Persoonswoorden en abstracte zelfstandige naamwoorden zijn begrijpelijk zonder één bepaald zelfstandig naamwoord uit de context aan te vullen. In iets moois is geen zelfstandig naamwoord weggelaten; dit is een aparte constructie met -s.
Waarom is het soms de zieke en soms de zieken?
Alleen een echt persoonswoord in het meervoud krijgt -n. Als een zelfstandig naamwoord in het meervoud rechtstreeks uit de context kan worden aangevuld, houdt het bijvoeglijk naamwoord de vorm die het vóór dat zelfstandig naamwoord had. Een weggelaten zelfstandig naamwoord voor dingen krijgt nooit de -n van het persoonsmeervoud.
| Situatie | Uitgang | Voorbeelden en spelling |
|---|---|---|
| Zelfstandig persoonswoord in het meervoud | -n | de zieken, de bekenden, de doden. Bouw het meervoud op de vorm met -e: dood → dode → doden. Eén o in de open lettergrepen houdt de klinker lang. Zie open en gesloten lettergrepen. |
| Aanvulbaar zelfstandig naamwoord voor personen in het meervoud | geen -n | De gezonde soldaten mogen gaan; de zieke moeten blijven. Hier betekent zieke hetzelfde als zieke [soldaten]. |
| Weggelaten zelfstandig naamwoord voor dingen in het meervoud | geen -n | We verkopen witte druiven en blauwe. Hier betekent blauwe hetzelfde als blauwe [druiven]. |
Wanneer gebruik je de of het?
Laat je een concreet zelfstandig naamwoord weg, behoud dan het lidwoord: De derde oplossing is de goede. Omdat oplossing een de-woord is, gebruikt de vervanger de. Een abstract begrip is een het-woord: Doe altijd het goede. Een persoonswoord zoals zieke is ook een de-woord: de zieke. Kies het lidwoord op basis van het patroon en de betekenis, niet alleen op basis van het bijvoeglijk naamwoord.
- Wat betekent *de zieke* als het als persoonswoord wordt gebruikt?
- de ziekte
- de zieke persoon
- het ziekenhuis
- iets dat ziek is
*Zieke* is een persoonswoord dat is afgeleid van *ziek*. Het is een de-woord en eindigt in het enkelvoud op *-e*: *de zieke*.
- Vul de zin aan: *In het ziekenhuis liggen veel ___.* Gebruik *ziek* als persoonswoord in het meervoud.
- *zieken*
- *zieke*
- *ziekes*
- *ziek*
Een echt persoonswoord in het meervoud voegt *-n* toe aan de enkelvoudsvorm met *-e*: *zieke → zieken*. De zin gebruikt daarom *veel zieken*.
- Welk lidwoord vult de abstracte woordgroep *___ mooie van de zomer* aan?
- *de*
- *een*
- *het*
- *geen*
Een abstract zelfstandig naamwoord dat van een bijvoeglijk naamwoord is afgeleid, is een het-woord: *het mooie van de zomer*. Een persoonswoord is een de-woord, zoals in *de zieke*.
- *Welke fiets wil je? ___* (die nieuw is)
- *De nieuw.*
- *Het nieuwe.*
- *Een nieuwe.*
- *De nieuwe.*
*Fiets* is een de-woord. De vervanger houdt daarom *de* en de vorm van het bijvoeglijk naamwoord met *-e*: *De nieuwe.* Er wordt geen persoonswoord in het meervoud gevormd, dus er is geen *-n*.
- Welke woordgroep betekent 'iets wat mooi is'?
- *iets mooie*
- *iets moois*
- *iets mooi*
- *iets mooies*
Na *iets* krijgt *mooi* meestal *-s*: *iets moois*. Dit is het patroon met *-s*, niet de vorm van het bijvoeglijk naamwoord met *-e*.
Test jezelf
Question 1 of 5
Wat betekent de zieke als het als persoonswoord wordt gebruikt?