Voorwaarden met indien, mits, tenzij en voor zover

Formele mededelingen en contracten onderscheiden verschillende soorten voorwaarden. Indien leidt een formele als-voorwaarde in. Mits noemt een vereiste waaraan moet zijn voldaan. Tenzij noemt een uitzondering op wat anders zou gelden.

Gebruik indien als formeel alternatief voor ‘als’, mits voor ‘alleen als’ en tenzij voor ‘behalve als’. Gebruik voor zover als een uitspraak alleen binnen een genoemde grens geldt.

1. Bepaal of de bijzin alleen een geval noemt waarin iets geldt, een vereiste oplegt, een uitzondering noemt of de reikwijdte van de uitspraak beperkt.
2. Kies het register. Als is de algemene neutrale keuze. Indien en ingeval zijn formeel; mits en tenzij komen vaker voor in schrijftaal dan in spreektaal.
3. Gebruik in een volledige bijzin de woordvolgorde van een bijzin en zet de persoonsvorm of werkwoordgroep achteraan.
4. Herken in mededelingen en voorwaarden verkorte vormen zoals indien nodig, mits voldoende gefrankeerd en tenzij anders vermeld.

Schrijf ingeval als één woord wanneer het een bijzin inleidt en je het door als of indien kunt vervangen. Vóór een zelfstandig naamwoord schrijf je in geval van: in geval van brand.

Mits beperkt een positief resultaat tot een vereiste: De hond mag mee, mits hij aangelijnd is betekent dat een lijn verplicht is. Tenzij neemt het resultaat als uitgangspunt en sluit één uitzonderingsgeval uit: De hond mag mee, tenzij het terrein gesloten is betekent dat sluiting de gewone toestemming blokkeert.

Behandel mits en tenzij niet als verwisselbare ontkennende woorden. Hun effect hangt ook af van de vraag of de hoofdzin bevestigend of ontkennend is. Als precisie belangrijk is, test je mits met ‘alleen als’ en tenzij met ‘behalve als’.

In formeel Nederlands worden woorden die de lezer kan aanvullen vaak weggelaten. Deze verkorte voorwaarden hebben geen uitgedrukt onderwerp en geen persoonsvorm, maar de volledige betekenis blijft duidelijk.

Deze compacte vormen passen bij etiketten, regels en algemene voorwaarden. In een gewoon gesprek is een volledige bijzin met als vaak duidelijker.

• Gebruik indien of ingeval wanneer je formeel administratief Nederlands moet begrijpen of schrijven. In een boodschap voor een breed publiek is het neutrale als meestal duidelijker.
• Gebruik mits wanneer toestemming, geldigheid of een resultaat van een vereiste afhangt: De garantie blijft geldig, mits je het apparaat volgens de instructies gebruikt.
• Gebruik tenzij wanneer een regel standaard geldt, behalve in de genoemde situatie: Het kantoor is geopend, tenzij een feestdag anders bepaalt.
• Gebruik voor zover om een bewering, plicht of vergoeding tot de relevante omvang te beperken. Het is geen sierlijk formeel alternatief voor elke bijzin met als.

• Lees mits niet als een gewone open voorwaarde als de zin ‘alleen als’ betekent. Als je die beperking mist, kan de instructie van betekenis veranderen.
• Lees tenzij niet als mits: Je hoeft niet te betalen, tenzij je extra bagage meeneemt betekent dat extra bagage een uitzondering op gratis reizen vormt.
• Gebruik na deze onderschikkende voegwoorden geen hoofdzinvolgorde: schrijf indien je bezwaar wilt maken, niet indien wil je bezwaar maken. Een voorwaarde zonder voegwoord en met de persoonsvorm vooraan is een andere constructie.

Herhaal onderschikkende voegwoorden, gewone voorwaardelijke zinnen, het verschil tussen toen, als en wanneer en de werkwoordvolgorde achteraan in de bijzin. Voorwaarden zonder voegwoord, zoals Mocht je vragen hebben, ..., staan bij voorwaardelijke zinnen met de persoonsvorm vooraan.