Lange bepalingen vóór het zelfstandig naamwoord: de door de gemeente genomen beslissing
Zo verpakt formeel Nederlands een handelende persoon, tijdsbepaling of voorzetselgroep vóór een deelwoord in één uitgebreide bijvoeglijke bepaling.
Formeel Nederlands kan een bepaling ter grootte van een bijzin vóór een zelfstandig naamwoord zetten: De door de gemeente genomen beslissing blijft gelden. De woorden van door de gemeente tot en met genomen vormen één blok dat beslissing beschrijft.
Hoe ontleed je een lange bepaling met een deelwoord?
Zoek eerst het zelfstandig naamwoord. Zoek daarna links daarvan het deelwoord en zet het hele bepalende blok om in een betrekkelijke bijzin met die of dat.
- Begin aan de rechterrand en bepaal het kernzelfstandig naamwoord: beslissing in de door de gemeente genomen beslissing.
- Zoek het tegenwoordig of voltooid deelwoord dat het uitgebreide blok afsluit: genomen.
- Groepeer het deelwoord met de woorden die ervan afhangen: door de gemeente genomen.
- Pak het blok na het zelfstandig naamwoord uit: de beslissing die door de gemeente is genomen.
| Compacte naamwoordgroep | Uitgepakte betrekkelijke bijzin | Relatie tussen zelfstandig naamwoord en handeling |
|---|---|---|
| de gisteren door de commissie goedgekeurde aanvraag | de aanvraag die gisteren door de commissie is goedgekeurd | De aanvraag ondergaat de voltooide handeling. |
| de vanmorgen aangekomen trein | de trein die vanmorgen is aangekomen | De trein heeft de verandering of beweging voltooid. |
| de al maanden aan het dossier werkende jurist | de jurist die al maanden aan het dossier werkt | De jurist voert de voortdurende handeling uit. |
Een voltooid deelwoord geeft vaak een passieve of voltooide lezing. Een tegenwoordig deelwoord geeft normaal een actieve, voortdurende lezing. De rol van het zelfstandig naamwoord blijft van het werkwoord afhangen: de aangekomen trein is voltooid, maar niet passief.
Welke woorden kan de bepaling bevatten?
Een uitgebreide bepaling kan dezelfde soorten informatie dragen als de volledige bijzin. Dat materiaal staat binnen de naamwoordgroep vóór het deelwoord.
| Materiaal in het blok | Voorbeeld | Volledige bijzin als bron |
|---|---|---|
| handelende persoon met door | de door twee artsen ondertekende verklaring | De verklaring is door twee artsen ondertekend. |
| tijdsbepaling | de vorige week verstuurde uitnodiging | De uitnodiging is vorige week verstuurd. |
| voorzetselvoorwerp | de op aanvullende gegevens wachtende behandelaar | De behandelaar wacht op aanvullende gegevens. |
| ontkenning en aspect | de nog niet door beide partijen getekende overeenkomst | De overeenkomst is nog niet door beide partijen getekend. |
Houd al het opgenomen materiaal vóór het deelwoord. De door twee artsen ondertekende verklaring is één naamwoordgroep. Als je door twee artsen na ondertekende zet, breek je dat patroon. Wordt het blok lastig te volgen, kies dan een betrekkelijke bijzin.
Welke uitgang krijgt het deelwoord?
Tegenwoordige deelwoorden en zwakke voltooide deelwoorden volgen het gewone patroon voor de bijvoeglijke uitgang. Een sterk voltooid deelwoord op -en krijgt echter nooit een aparte -e.
| Soort deelwoord | Onbepaald enkelvoudig het-woord | Bepaalde of meervoudige vorm |
|---|---|---|
| tegenwoordig deelwoord | een goed werkend systeem | het goed werkende systeem; de goed werkende systemen |
| zwak voltooid deelwoord | een ondertekend besluit | het ondertekende besluit; de ondertekende besluiten |
| sterk voltooid deelwoord op -en | een genomen besluit | het genomen besluit; de genomen besluiten |
De pagina over de bijvoeglijke uitgang geeft het volledige patroon voor bepaaldheid en geslacht. De extra regel hier is dat de sterke vorm gelijk blijft: schrijf de geschreven rapporten, nooit de geschrevene rapporten.
Wanneer gebruik je uitgebreide bepalingen met een deelwoord?
- Verwacht ze in besluiten, beleid, contracten, verslagen en nieuwsberichten.
- Lees vanaf het zelfstandig naamwoord terug wanneer er vóór het deelwoord meerdere namen of voorzetsels staan.
- Gebruik in je eigen formele tekst een compacte bepaling wanneer de onderdelen makkelijk met het kernzelfstandig naamwoord verbonden blijven.
- Kies een betrekkelijke bijzin wanneer de bepaling te veel lagen bevat of bij het verkeerde zelfstandig naamwoord kan worden gelezen.
Veelgemaakte fouten
- Stop niet bij het eerste zelfstandig naamwoord. In de door de gemeente genomen beslissing hoort gemeente bij de handelende woordgroep en is beslissing het kernzelfstandig naamwoord.
- Houd de handelende woordgroep, tijdsbepaling, het complement en niet in dit patroon vóór het deelwoord.
- Voeg geen -e toe aan een sterk deelwoord op -en: schrijf de genomen besluiten en de geschreven brief.
- Dwing niet elk voltooid deelwoord in een passieve lezing. De aangekomen trein betekent dat de trein is aangekomen.
Zie ook
Herhaal de vormen en eenvoudigere gebruiken van het tegenwoordig deelwoord en het voltooid deelwoord. Het passief helpt je handelende woordgroepen met door uit te pakken.
- Wat is het kernzelfstandig naamwoord in *de door de gemeente genomen beslissing*?
- *beslissing*
- *gemeente*
- *door*
- *genomen*
*Beslissing* is het beschreven zelfstandig naamwoord. *Door de gemeente genomen* is de uitgebreide bepaling met een deelwoord die ervoor staat.
- Welke betrekkelijke bijzin pakt *de door twee artsen ondertekende verklaring* correct uit?
- *de verklaring die twee artsen heeft ondertekend*
- *de verklaring dat door twee artsen ondertekent*
- *de verklaring die door twee artsen is ondertekend*
- *de verklaring door wie twee artsen ondertekenden*
De verklaring ondergaat de handeling en *door twee artsen* noemt de handelende personen. De volledige versie is passief: *die door twee artsen is ondertekend*.
- Welke optie vormt één correcte uitgebreide bepaling met een ontkenning?
- *de aanvraag nog niet verwerkt door het loket*
- *de nog niet door het loket verwerkte aanvraag*
- *de verwerkte door het loket nog niet aanvraag*
- *de nog niet verwerkende door het loket aanvraag*
De ontkenning en handelende woordgroep staan beide vóór het deelwoord *verwerkte*. Het hele blok gaat aan *aanvraag* vooraf.
- Kies de correcte vorm met een sterk voltooid deelwoord.
- *de geschrevene rapporten*
- *de geschrevende rapporten*
- *de geschreven rapporten*
- *de geschrijfte rapporten*
Het sterke deelwoord *geschreven* eindigt al op *-en* en krijgt geen extra *-e*, ook niet vóór een meervoudig zelfstandig naamwoord.
- Wat beschrijft *de bij de balie wachtende bezoekers*?
- bezoekers die bij de balie wachten
- bezoekers die de balie al heeft ontvangen
- een balie die op bezoekers wacht
- bezoekers die de balie zullen sluiten
Het tegenwoordig deelwoord *wachtende* geeft een actieve, voortdurende lezing. De bezoekers zijn de mensen die bij de balie wachten.
Test jezelf
Question 1 of 5
Wat is het kernzelfstandig naamwoord in de door de gemeente genomen beslissing?