De Nederlandse gebiedende wijs: bevelen en instructies geven

De gebiedende wijs is de vorm waarmee je iemand vertelt iets te doen: Kom!, Wacht even!. Het is een van de kortste werkwoordsvormen in het Nederlands.

Voor een gewoon bevel aan iemand die je met je/jij aanspreekt, gebruik je de kale stam — het werkwoord zonder de -en-uitgang, zonder dat er iets bij komt.

1. Neem het hele werkwoord en haal -en eraf: komen → kom, wachten → wacht, luisteren → luister.
2. Gebruik die stam op zichzelf, vooraan in de zin: Kom hier. Luister goed.
3. Dezelfde kale stam werkt of je nu tegen één persoon of tegen meerdere praat. In alledaags Nederlands is er geen apart meervoudsbevel.

Eén werkwoord is onregelmatig: zijn gebruikt niet zijn stam ben. Het bevel is wees: Wees stil!, Wees voorzichtig.

Om iemand beleefd met u aan te spreken, zet je -t achter de stam en het voornaamwoord u er direct achter: Komt u binnen. Gaat u zitten.

• De -t is dezelfde uitgang die u altijd oproept (u komt, u gaat), nu vooraan in de zin.
• Het is hier normaal om u te noemen: Vult u dit formulier in. Neemt u plaats.
• Deze vorm komt veel voor in kantoren, brieven en op borden waar de lezer met u wordt aangesproken. Meer over het u-werkwoord in de formele u.

Als het voorstel jou er ook bij insluit — het Engelse let's — zet je laten we vóór het hele werkwoord: Laten we beginnen. Laten we naar huis gaan. Het voornaamwoord blijft hier we; een vorm als laten ons gaan is fout.

• Voor een direct bevel of verzoek: Bel me morgen.
• Voor instructies en routebeschrijvingen: Sla linksaf en loop rechtdoor.
• Voor een algemeen verbod of een openbaar bord gebruikt het Nederlands het hele werkwoord in plaats van een stam: Niet roken, Niet parkeren, Deur sluiten.
• Om een bevel vriendelijker te maken, voeg je een klein verzachtend woordje toe zoals even, maar of eens: Kom maar. Wacht even. Kijk eens. Deze modale partikels maken van een bevel een vriendelijk duwtje.

Voeg geen -en of -t toe aan een je-bevel. Het bevel is de kale stam: Kom!, niet Komen! of Komt! De -t hoort alleen bij de beleefde u-vorm (Komt u binnen). Om een bevel ontkennend te maken, houd je de stam en voeg je niet of geen toe: Wacht niet op mij. Maak geen ruzie.