Precieze tijdsverbanden: nadat, zodra, totdat, sinds en naarmate

Tijdsvoegwoorden laten zien of gebeurtenissen vóór, na of tijdens elkaar plaatsvinden. In Nadat Amir het formulier had gecontroleerd, verstuurde hij het was de controle afgerond voordat hij het formulier verstuurde.

Kies een voegwoord voor de tijdsrelatie, gebruik de woordvolgorde van een bijzin en markeer een eerder afgeronde gebeurtenis met een voltooide tijd als de volgorde daarom vraagt.

1. Zet de twee gebeurtenissen op een tijdlijn. Bepaal of de gebeurtenis in de bijzin vóór, na, tot aan of tijdens de gebeurtenis in de hoofdzin plaatsvindt.
2. Kies de precieze relatie: nadat als de gebeurtenis in de bijzin eerder plaatsvindt, voordat als die in de hoofdzin eerder plaatsvindt, totdat voor een eindpunt en terwijl voor overlap.
3. Zet de persoonsvorm of werkwoordgroep aan het einde van de bijzin: nadat Amir het formulier had gecontroleerd.
4. Gebruik een voltooide tijd als de ene gebeurtenis als afgerond vóór de andere wordt gepresenteerd. In een verhaal in het verleden is dat vaak had of was met een voltooid deelwoord.

Voordat en voor zijn neutrale keuzes. Vooraleer is standaardtaal en vooral in België gebruikelijk; in Nederland klinkt het vaak formeel of ouderwets. Alvorens is formeel. Het kan een volledige bijzin inleiden, zoals in alvorens de vergadering begon, of een verkorte infinitiefzin. Die laatste constructie staat bij beknopte bijzinnen met te + infinitief.

Gebruik een voltooide tijd als nadat, na, zodra of nu de ene gebeurtenis als afgerond vóór de volgende presenteert. Na nadat is dit in verzorgde schrijftaal het veiligste patroon.

Na staat normaal vóór een naamwoordgroep: Na de controle verstuurde Amir het formulier. In na het formulier gecontroleerd te hebben leidt het een verkorte voltooide infinitiefzin in. Die constructie hoort bij beknopte bijzinnen met te + infinitief.

De onvoltooid verleden tijd komt na nadat voor. Taalbronnen vermelden echter dat niet elke spreker deze vorm accepteert en dat de status binnen de standaardtaal niet vaststaat. Gebruik in verzorgde of examenteksten Nadat Amir het formulier had gecontroleerd, verstuurde hij het. Beschouw Nadat Amir het formulier controleerde, verstuurde hij het als een minder gewenste variant in schrijftaal, niet als een onmogelijke Nederlandse zin.

• Gebruik nadat als de gebeurtenis in de bijzin eerst komt en die in de hoofdzin erop volgt. Met een voltooide tijd blijft die volgorde expliciet.
• Gebruik zodra als de tweede gebeurtenis onmiddellijk volgt. Gebruik totdat als een handeling doorgaat tot het moment dat de bijzin noemt.
• Gebruik terwijl voor overlap, zolang voor gelijke duur en sinds voor een beginpunt dat doorloopt tot een later referentiemoment.
• Gebruik naarmate als twee veranderingen zich samen ontwikkelen en telkens als als dezelfde situatie zich herhaalt.

• Maak van de voorkeur voor verzorgde schrijftaal na nadat geen algemeen verbod. Kies zelf in formele teksten de voltooide tijd en herken de variant met de onvoltooid verleden tijd.
• Houd een eindpunt en onmiddellijke opvolging uit elkaar: Ik wacht totdat de bus komt duurt voort tot de bus aankomt; Ik stap in zodra de bus komt begint onmiddellijk bij de aankomst.
• Stem het register af op de tekst. Het neutrale voordat is breed bruikbaar, terwijl alvorens formeel is en vooraleer per regio en register verschilt.

Herhaal de basiskeuze tussen toen, als en wanneer, onderschikkende voegwoorden, de voltooid verleden tijd en de werkwoordvolgorde achteraan in de bijzin.