De vergrotende en overtreffende trap: goedkoper en goedkoopst
Vorm bijvoeglijke naamwoorden zoals goedkoper en goedkoopst. Leer de spellingveranderingen en de vormen vóór een zelfstandig naamwoord en na een werkwoord.
Deze jas is goedkoper dan die jas. Dit is de goedkoopste jas. De vergrotende trap vergelijkt twee personen of zaken. De overtreffende trap geeft de hoogste graad binnen een groep aan.
Hoe vorm je de regelmatige trappen van vergelijking?
Klein → kleiner → kleinst. De meeste bijvoeglijke naamwoorden die een eigenschap in verschillende gradaties kunnen uitdrukken, krijgen -er voor de vergrotende trap en -st voor de overtreffende trap.
| Basisvorm | Vergrotende trap | Overtreffende trap |
|---|---|---|
| klein | kleiner | kleinst |
| snel | sneller | snelst |
| mooi | mooier | mooist |
| duur | duurder | duurst |
| groot | groter | grootst |
Duur → duurder → duurst. Na een -r aan het einde gebruikt de vergrotende trap meestal -der: zwaar → zwaarder en donker → donkerder. De overtreffende trap krijgt nog steeds -st: zwaarst en donkerst.
Alleen bijvoeglijke naamwoorden die een gradatie kunnen uitdrukken, krijgen deze vormen. Een stofadjectief zoals houten heeft geen gewone vergrotende of overtreffende trap.
Hoe verandert de vorm voor of na een zelfstandig naamwoord?
Een grotere auto heeft een extra -e, maar een groter huis niet. Auto krijgt de, terwijl huis het krijgt. Een vergrotende trap voor een zelfstandig naamwoord volgt de gewone regel voor de -e bij een bijvoeglijk naamwoord.
| Positie | Patroon | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Vergrotende trap voor een de-woord | vergrotende trap + -e | een grotere auto |
| Vergrotende trap voor een onbepaald enkelvoudig het-woord | vergrotende trap zonder -e | een groter huis |
| Overtreffende trap met een bepaald lidwoord voor een zelfstandig naamwoord | het lidwoord de/het van het zelfstandig naamwoord + -ste | de snelste trein; het mooiste huis |
| Overtreffende trap die het onderwerp beschrijft | het + -st | De trein is het snelst. |
Deze route is het snelst. Als de overtreffende trap na een werkwoord zoals is het onderwerp beschrijft, gebruik je het + -st. In informeel Nederlands komt ook een extra -e voor. In neutrale schrijftaal gebruik je hier het snelst.
Welke spelling verandert voor -er en -st?
Groot → groter → grootst. De uitgangen van de trappen van vergelijking volgen de gewone Nederlandse spellingregels voor klinkers en medeklinkers.
| Basisvorm | Vergrotende trap | Overtreffende trap | Spellingverandering |
|---|---|---|---|
| groot | groter | grootst | De lange klinker krijgt één letter in de open lettergreep gro-, maar twee in de gesloten vorm grootst. |
| dik | dikker | dikst | De dubbele k houdt de klinker kort voor -er. |
| lief | liever | liefst | De slot-f wordt weer v voor de klinker in -er. |
| vies | viezer | viest | De slot-s wordt weer z voor -er; de s en -st delen één s in viest. |
De veranderingen in groter en dikker volgen de regel voor open en gesloten lettergrepen.
De veranderingen in liever en viezer volgen de regel voor f/v en s/z.
Wanneer gebruik je meer en meest?
Logisch → logischer → het meest logisch. Het Nederlands gebruikt meer en meest wanneer een vorm met -er of -st ongebruikelijk of moeilijk uitspreekbaar is.
| Type bijvoeglijk naamwoord | Vergrotende trap | Overtreffende trap | Beperking |
|---|---|---|---|
| Onbeklemtoonde -e aan het einde: oranje | oranjer; ook meer oranje | het meest oranje | Voeg alleen -r toe als je de uitgang gebruikt; meer komt ook veel voor. |
| Eindigt op -isch: typisch | typischer | het meest typisch | De vergrotende trap is regelmatig; de overtreffende trap gebruikt normaal meest. |
| Eindigt al op -st: juist | juister | het meest juist | De vergrotende trap is regelmatig; de losse overtreffende trap vermijdt een moeilijke medeklinkercombinatie. |
De meest typische fout zet de de of het van het zelfstandig naamwoord voor meest en geeft het bijvoeglijk naamwoord de gewone uitgang -e.
Kies niet alleen op basis van het aantal lettergrepen tussen uitgangen en meer/meest. Ook lange bijvoeglijke naamwoorden kunnen uitgangen krijgen: gemakkelijk → gemakkelijker → gemakkelijkst. Bij lange bijvoeglijke naamwoorden en bijvoeglijke naamwoorden die van werkwoorden zijn afgeleid, bestaat variatie. Leer daarom per woord welk patroon gebruikelijk is.
Welke regels voor vergelijking staan op een aparte pagina?
Goed → beter → best is onregelmatig en gebruikt dus niet -er en -st. Leer de belangrijkste uitzonderingen bij onregelmatige trappen van vergelijking.
Het woord na een vergrotende trap volgt een aparte regel: Deze kamer is groter dan die. Lees meer bij dan of als in vergelijkingen.
- Wat is de vergrotende trap van *duur*?
- duurer
- duurder
- duurst
- meer duur
Na een *-r* aan het einde krijgt de vergrotende trap meestal *-der*: *duur → duurder*.
- Vul in: *Dit is de ___ berg van Nederland.*
- hooger
- hoogste
- hoogst
- meest hoog
De overtreffende trap voor het zelfstandig naamwoord krijgt *-ste*: *de hoogste berg*.
- Waarom wordt *groot* in *groter* met één *o* geschreven, terwijl *grootst* de *oo* houdt?
- Omdat *-st* onregelmatig is
- Omdat *-er* de lettergreep opent (één klinker), terwijl *-st* de lettergreep gesloten houdt (dubbele klinker)
- Omdat *groter* een spelfout is
- Omdat het meervoud de spelling verandert
De lange *o* krijgt één letter in de open lettergreep *gro-* en twee letters in de gesloten vorm *grootst*.
- Welk bijvoeglijk naamwoord gebruikt in de overtreffende trap normaal *meest* in plaats van *-st*?
- klein
- snel
- typisch
- warm
Bijvoeglijke naamwoorden op *-isch* gebruiken in de overtreffende trap normaal *meest*: *typisch → typischer → het meest typisch*. De andere drie bijvoeglijke naamwoorden krijgen *-st*.
- Welke zin gebruikt het standaardpatroon voor de overtreffende trap na *is*?
- Deze auto is snelst dan die.
- Deze auto is het snelst.
- Deze auto is de snelst.
- Deze auto is meest snel.
Na *is* gebruik je *het* + *-st*: *Deze auto is het snelst.*
Test jezelf
Question 1 of 5
Wat is de vergrotende trap van duur?