De vergrotende en overtreffende trap (-er / -st)

Om te zeggen dat iets meer van een eigenschap heeft dan iets anders, voeg je -er toe aan het bijvoeglijk naamwoord (de vergrotende trap): klein → kleiner. Om de top van de schaal aan te geven, voeg je -st toe (de overtreffende trap): klein → kleinst. Het patroon groot, groter, grootst is het model voor bijna elk bijvoeglijk naamwoord.

Voeg -er toe aan het kale bijvoeglijk naamwoord: snel → sneller, mooi → mooier. Eén groep verandert de uitgang: bijvoeglijke naamwoorden die al op -r eindigen, krijgen -der in plaats van -er, zodat ze uitspreekbaar blijven.

1. De meeste bijvoeglijke naamwoorden: voeg -er toe. goedkoop → goedkoper, warm → warmer.
2. Bijvoeglijke naamwoorden op -r: voeg -der toe. duur → duurder, lekker → lekkerder, zwaar → zwaarder.
3. De vergrotende trap kan vóór een zelfstandig naamwoord de -e-uitgang krijgen, net als een gewoon bijvoeglijk naamwoord: een groter huis, de snellere trein. Zie de -e-uitgang van bijvoeglijke naamwoorden.

Voeg -st toe aan het kale bijvoeglijk naamwoord: snel → snelst, mooi → mooist. Vóór een zelfstandig naamwoord krijgt de overtreffende trap -ste en staat hij meestal met de of het: de snelste trein, het mooiste huis, de grootste steden.

Als de overtreffende trap niet vóór een zelfstandig naamwoord staat maar het onderwerp beschrijft (“is het meest ...”), gebruik je het + -st: In de winter zijn de dagen het kortst. Deze route is het snelst.

De uitgangen volgen de gewone Nederlandse spellingregels, dus de stam kan veranderen als je -er toevoegt.

• Een lange klinker die dubbel geschreven wordt, verliest één letter vóór -er, omdat de lettergreep opengaat: groot → groter, goedkoop → goedkoper. De overtreffende trap -st houdt de lettergreep gesloten, dus blijft de klinker dubbel: grootst. Dit is de regel van open en gesloten lettergrepen.
• Een korte klinker verdubbelt de volgende medeklinker vóór -er, om kort te blijven: dik → dikker → dikst, dun → dunner → dunst.
• Een -f of -s aan het eind die teruggaat op een onderliggende v of z, wordt vóór -er weer v/z: lief → liever zou botsen met een ander woord, dus neem vies → viezer en braaf → braver. Dit is waarom v een f wordt en z een s.

Sommige bijvoeglijke naamwoorden krijgen niet gemakkelijk -er / -st. Zet bij die woorden meer of meest vóór het kale bijvoeglijk naamwoord, zoals het Engels “more” en “most” gebruikt.

• Bijvoeglijke naamwoorden op -isch houden een gewone vergrotende trap op -er — typisch → typischer, logisch → logischer — maar vermijden -st in de overtreffende trap en nemen meest: het meest typisch, het meest praktisch.
• Bijvoeglijke naamwoorden die al op -st eindigen: meest juist, de meest gepaste.
• Lange of moeilijk uit te spreken bijvoeglijke naamwoorden, waar -er/-st onhandig zou klinken: meer gemotiveerd, het meest ontspannen.

Een handvol alledaagse bijvoeglijke naamwoorden volgt geen van deze patronen: goed wordt beter en best, niet goeder. Die staan op onregelmatige vergelijking. Voor het woord dat na een vergrotende trap komt — groter dan of groter als — zie dan of als in vergelijkingen.