Wanneer kies je -je, -tje, -etje, -pje of -kje?

Het boek → het boekje, maar de boom → het boompje. Welke uitgang je kiest, hangt meestal af van de laatste klank en de klemtoon van het zelfstandig naamwoord. Hier leer je de uitgang kiezen en spellen; de basis van verkleinwoorden legt de betekenis, het lidwoord het en het meervoud uit.

boek → boekje, stoel → stoeltje, zon → zonnetje, riem → riempje en koning → koninkje laten de vijf productieve uitgangen zien. Kijk eerst naar de laatste klank. Na m, n, ng, l en r geven klemtoon en klinkerlengte de doorslag.

Een laatste m en -ing overlappen met de regel voor een korte beklemtoonde klinker. Pas de voorwaarden in deze volgorde toe:

1. Test -etje eerst. Gebruik deze uitgang als een korte beklemtoonde klinker direct vóór een laatste m, n, ng, l of r staat: de pan → het pannetje, de kam → het kammetje, de ster → het sterretje, het ding → het dingetje. De klemtoon kan hoofd- of nevenklemtoon zijn.
2. Eindigt het zelfstandig naamwoord op m en geldt de eerste stap niet? Gebruik dan -pje: de riem → het riempje, de arm → het armpje, de film → het filmpje, de bodem → het bodempje.
3. Gebruik bij een laatste -ing zonder klemtoon -kje. De geschreven g valt weg: de koning → het koninkje, de ketting → het kettinkje.
4. Een nevenklemtoon op de laatste -ing houdt -etje: de tekening → het tekeningetje, de wandeling → het wandelingetje. Zelfstandige naamwoorden voor personen op -ling krijgen ook -etje: de leerling → het leerlingetje.
5. Gebruik na een laatste p, b, t, d, k, g, f, s, ch of x normaal -je: het boek → het boekje, de hond → het hondje, de brief → het briefje.
6. Gebruik -tje na een laatste klinker of w, en na een lange klinker of tweeklank vóór l, n of r: de koe → het koetje, de mouw → het mouwtje, de stoel → het stoeltje.
7. Gebruik -tje ook na onbeklemtoonde -el, -en, -er of -or: de sleutel → het sleuteltje, de motor → het motortje.

De tabel voorspelt het productieve standaardpatroon, niet één vorm voor elk zelfstandig naamwoord. Sommige eenlettergrepige woorden op p, b of g kunnen zowel -je als -etje krijgen, zoals kipje/kippetje en rugje/ruggetje; gebruik of betekenis kan verschillen. Vormen met een veranderde klinker, zoals gat → gaatje, staan bij de onregelmatige verkleinwoorden.

De pan → het pannetje en de auto → het autootje houden hun klinkerklank door een spellingsverandering. De gewone regels voor open en gesloten lettergrepen verklaren deze veranderingen.

• Verdubbel na een korte beklemtoonde klinker de laatste m, n, l of r vóór -etje om de lettergreep gesloten te houden: de pan → het pannetje, de kam → het kammetje, de ster → het sterretje. De spelling ng verandert niet: de ring → het ringetje.
• Vóór -tje worden gewone lange eindklinkers a, o en u respectievelijk aa, oo en uu: de opa → het opaatje, de auto → het autootje, het menu → het menuutje. Een laatste i wordt ie: de taxi → het taxietje. Een uitgesproken lange laatste e/é wordt ee: het café → het cafeetje.
• Gebruik een apostrof als een laatste y na een medeklinker staat (de pony → het pony'tje) of als een laatste u klinkt als de Nederlandse oe (de tiramisu → het tiramisu'tje). Staat er een klinker vóór de laatste y? Voeg -tje dan direct toe: de display → het displaytje.