Hollandacada ayrılmayan fiiller (ilk bölümü bitişik kalan fiiller): verkopen (satmak), betalen (ödemek) ve ontmoeten (tanışmak)
ik verkoop (satıyorum) biçiminde öneki bitişik tut ve verkocht (satılmış) biçimine fazladan ge- ekleme; iki farklı kalıba girebilen başlangıçlarda vurguyu ya da sözlüğü kullan.
Ik verkoop morgen mijn fiets. (Yarın bisikletimi satıyorum.) ver- bölümünü her biçimde fiile bitişik tut ve bileşik geçmişte ge- ekleme: Ik heb mijn fiets verkocht. (Bisikletimi sattım.) Aynı başlangıç hem ayrılabilen hem ayrılmayan fiillerde görülüyorsa vurguyu ipucu olarak kullan; bilmediğin fiili sözlükten kontrol et. Ayrılmayan fiilin ilk bölümü bitişik kalır, ayrılabilen fiilin ilk bölümü ise cümlede başka bir yere gidebilir.
İlk bölüm her fiil biçiminde bitişik kalır
Ik betaal, ik betaalde ve betaald biçimlerinin hepsinde be- bitişiktir. Geçmiş zaman ortacı, bileşik geçmişte hebben ya da zijn ile kullanılan betaald gibi fiil biçimidir. Düzenli fiil, geçmiş zaman ve ortaç için normal ekleri alır. Güçlü fiilin ünlüsü değişir ve ortacı çoğu zaman -en ile biter. Diğer düzensiz biçimleri fiille birlikte öğrenmen gerekir.
- Öneki şimdiki zamanda ve basit geçmiş zamanda bitişik tut: betalen → ik betaal, hij betaalt, ik betaalde; verkopen → ik verkoop, ik verkocht.
- Düzenli fiilde ge- ekleme ve gövdeye (çekimde kullanılan temel biçime) normal -d/-t ekini getir: betalen → betaald, ontmoeten → ontmoet, vertellen → verteld.
- Güçlü ya da düzensiz fiilde ge- ekleme; öğrendiğin geçmiş zaman ve ortaç biçimlerini koru: verkopen → verkocht → verkocht, begrijpen → begreep → begrepen.
| Mastar | Şimdiki zaman (ik) | Basit geçmiş (ik) | Geçmiş zaman ortacı | Kalıp |
|---|---|---|---|---|
| betalen (ödemek) | betaal | betaalde | betaald | düzenli: -d |
| ontmoeten (tanışmak) | ontmoet | ontmoette | ontmoet | düzenli: gövde zaten t ile biter |
| vertellen (anlatmak) | vertel | vertelde | verteld | düzenli: -d |
| verkopen (satmak) | verkoop | verkocht | verkocht | güçlü/düzensiz: biçimleri öğren |
| begrijpen (anlamak) | begrijp | begreep | begrepen | güçlü: ünlü değişimi ve -en |
Sistemin tamamı için geçmiş zaman ortacının nasıl oluşturulduğuna bak.
Altı vurgusuz önek fazladan ge- eklenmesini engeller
Vurgusuz be-, er-, ge-, her-, ont- ve ver- önekleri, ortaca fazladan ge- eklenmesini engeller. Bu yüzden betaald, erkend, gebeurd, herhaald, ontdekt ve verteld biçimleri oluşur.
| Vurgusuz önek | Örnekler | Geçmiş zaman ortaçları |
|---|---|---|
| be- | betalen, begrijpen | betaald, begrepen |
| er- | erkennen (kabul etmek, tanımak) | erkend |
| ge- | geloven (inanmak), gebeuren (olmak) | geloofd, gebeurd |
| her- | herhalen (tekrarlamak), herkennen (tanımak) | herhaald, herkend |
| ont- | ontmoeten, ontdekken (keşfetmek) | ontmoet, ontdekt |
| ver- | verkopen, vertellen, vergeten (unutmak) | verkocht, verteld, vergeten |
Yalnızca ilk harflere bakarak biçimi belirleyemezsin; başlangıç gerçekten vurgusuz önek olmalı. bédelen (dilenmek) fiilinde be- vurguludur, bu yüzden ortaç gebedeld olur.
Bilmediğin bir her- fiilini sözlükten kontrol et. Vurgusuz her- öneki ge- eklenmesini engeller: herhalen → herhaald. Vurgulu her- bulunan biçimler değişir: herinrichten → heringericht (yeniden düzenlemek), heroverwegen → heroverwogen (yeniden değerlendirmek) ve herstructureren → geherstructureerd (yeniden yapılandırmak). Herbergen (barındırmak) fiili geherbergd olur; çünkü ilk harfleri burada her- öneki değildir.
İki kalıp olduğunda vurgu yol gösterir
Bazı ilk bölümler zarf gibi de çalışır: door (içinden, boyunca) gibi bir yön ya da sonuç ekler. Bu birleşimlerde vurgu ilk bölümdeyse fiil genellikle ayrılır; vurgu fiildeyse genellikle ayrılmaz. dóórlopen (yürümeye devam etmek) ayrılabilen bir fiildir: Na de pauze lopen we door. (Aradan sonra yürümeye devam ediyoruz.) doorlópen (baştan sona geçmek) ayrılmayan bir fiildir: We doorlopen de hele procedure. (Tüm prosedürden geçiyoruz.)
| İki kalıpta da görülen başlangıçlar | Genel eğilim | Örnekler |
|---|---|---|
| mis-, vol- | çoğunlukla ayrılmaz; ayrılabilen fiiller de vardır | ayrılmayan misbruiken (kötüye kullanmak), ayrılabilen misgaan (ters gitmek); ayrılmayan volharden (ısrar etmek), ayrılabilen volhouden (dayanmak) |
| om-, onder-, over- | çoğunlukla ayrılır; birçok ayrılmayan fiil de vardır | ayrılabilen omvallen (devrilmek), ayrılmayan omarmen (kucaklamak); ayrılabilen óndergaan (güneş için: batmak), ayrılmayan ondergáán (maruz kalmak) |
| aan-, achter-, door-, voor-, weer- | genellikle ayrılır; daha küçük ayrılmayan gruplar vardır | ayrılabilen aanbieden (sunmak), ayrılmayan aanvaarden (kabul etmek); ayrılabilen vóórkomen (meydana gelmek), ayrılmayan voorkómen (önlemek) |
Vurgu testini yalnızca zarf işlevli ilk bölüm ile fiil birleşiminde kullan. Stofzuigen (elektrikli süpürgeyle temizlemek), ana vurgu ilk bölümde olsa da ayrılmaz. Kalıp sana yabancıysa son sözü sözlük söyler. Ayrıca ayrılabilen ve ayrılmayan fiilleri nasıl ayırt edeceğine bak.
Fiilin bütün biçimi cümlede normal yerine gider
Ik verkoop morgen mijn fiets. (Yarın bisikletimi satıyorum.) cümlesinde ver-, verkoop içinde kalır. Fiilin bütün biçimi ayrılmaz ve normal konumunu alır.
| Cümle ortamı | Hollandaca | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Ana cümle (tek başına durabilen cümle), şimdiki zaman | Ik verkoop morgen mijn fiets. (Yarın bisikletimi satıyorum.) | çekimli fiil (kişi ve zamanı gösteren fiil) ikinci konumdadır; önek bitişik kalır |
| Ana cümle, bileşik geçmiş | Ik heb mijn fiets verkocht. (Bisikletimi sattım.) | ortaç sona yakındır ve ge- almaz |
| Yan cümle (ana cümleye bağlı cümle), şimdiki zaman | ... omdat ik morgen mijn fiets verkoop. (... çünkü yarın bisikletimi satıyorum.) | çekimli fiil, tek parça olarak sondaki fiil konumuna gider |
| Yan cümle, bileşik geçmiş | ... omdat ik mijn fiets heb verkocht. / ... omdat ik mijn fiets verkocht heb. (... çünkü bisikletimi sattım.) | fiil kümesinin (sonda bir araya gelen fiillerin) iki sıralaması da standarttır |
| te ile mastar | Ik probeer mijn fiets te verkopen. (Bisikletimi satmaya çalışıyorum.) | te, ayrılmayan fiilin tamamından önce gelir |
Yan cümledeki bileşik geçmiş için iki sıralama da doğrudur. heb verkocht ile verkocht heb arasındaki seçim fiil kümesinin sırasını değiştirir; ortacı bölmez.
hebben ya da zijn seçimini fiil ve anlam belirler
Bileşik geçmiş, geçmiş zaman ortacını bir yardımcı fiille birleştirir: hebben (sahip olmak) ya da zijn (olmak). Ik heb betaald. (Ödedim.) cümlesi hebben kullanır, Zij is een eigen zaak begonnen. (Kendi işini kurdu.) ise zijn kullanır. Fiilin ayrılmaması yardımcı fiili belirlemez; fiilin kendisi ve anlamı belirler.
| Fiil ya da anlam | Doğru bileşik geçmiş | Yardımcı fiil |
|---|---|---|
| betalen, verkopen, begrijpen | Ik heb betaald. / Ik heb mijn fiets verkocht. / Ik heb het begrepen. | hebben |
| beginnen (başlamak) | Zij is een eigen zaak begonnen. (Kendi işini kurdu.) | nesne bulunsa bile zijn |
| vergeten: artık hatırlamamak | Ik ben zijn naam vergeten. (Adını unuttum.) | yalnızca zijn |
| vergeten: bir şeyi geride bırakmak ya da yapmayı ihmal etmek | Ik heb mijn paspoort vergeten. / Ik ben mijn paspoort vergeten. (Pasaportumu unuttum.) | hem hebben hem zijn standarttır |
Fiili ayırmak ya da fazladan ge- eklemek biçimi bozar
Ik verkoop mijn fiets. (Bisikletimi satıyorum.) tek bir fiil biçimi içerir. Ik heb mijn fiets verkocht. (Bisikletimi sattım.) cümlesindeki ortaca fazladan ge- eklenmez.
| Kaçın | Kullan | Neden |
|---|---|---|
| Ik koop mijn fiets ver. | Ik verkoop mijn fiets. | ver-, verkopen fiilinden ayrılmaz |
| gebetaald | betaald | vurgusuz be-, ge- eklenmesini engeller |
| geverkocht | verkocht | vurgusuz ver-, ge- eklenmesini engeller; ortaç düzensizdir |
| begrijpd | begrepen | begrijpen güçlü ortaç biçimini korur |
| Ik heb een bedrijf begonnen. | Ik ben een bedrijf begonnen. | beginnen, zijn kullanır |
- *betalen* fiilinin geçmiş zaman ortacı nedir?
- *gebetaald*
- *betaald*
- *betaalt*
- *betalen*
*betalen* fiilindeki *be-* vurgusuzdur, bu yüzden ortaç fazladan *ge-* almaz. *betaal* gövdesi ile *-d*, *betaald* biçimini oluşturur.
- Hangi cümle doğrudur?
- *Ik koop mijn auto ver.*
- *Ik verkoop mijn auto.*
- *Ik ver koop mijn auto.*
- *Ik koop ver mijn auto.*
*Verkopen* ayrılmayan bir fiildir; çekimli *verkoop* biçiminde *ver-* bitişik kalır.
- *begrijpen* fiilinin geçmiş zaman ortacı nedir?
- *gebegrijpt*
- *begrijpd*
- *begrepen*
- *begrijpen*
*Begrijpen* güçlü bir fiildir; öğrendiğin ortaç biçimi, fazladan *ge-* almayan *begrepen* biçimidir.
- Vurguyla ilgili hangi ifade doğrudur?
- İlk bölümü vurgulu olan her fiil ayrılır.
- Zarf işlevli ilk bölümle kurulan birleşimlerde vurgu bu bölümdeyse fiil genellikle ayrılır.
- Vurgu hiçbir zaman ipucu vermez.
- *door-* ile başlayan bütün fiiller ayrılmaz.
Test yalnızca zarf işlevli ilk bölümler için geçerlidir; *stofzuigen* örneğinin gösterdiği gibi her karmaşık görünümlü sözcüğe uygulanmaz.
- *Hij heeft mij het hele verhaal geverteld.* cümlesinde ne düzeltilmeli?
- *het hele verhaal* yanlıştır
- *geverteld* yerine *verteld* gelmelidir
- *heeft* yerine *is* gelmelidir
- Cümlede hata yoktur
*vertellen* fiilindeki *ver-* vurgusuzdur ve *ge-* eklenmesini engeller; doğru ortaç *verteld* biçimidir.
Kendini test et
Question 1 of 5
betalen fiilinin geçmiş zaman ortacı nedir?