Gratis juridische hulp in Nederland: waar kun je terecht?

Een overheidsbesluit bevat meestal een rechtsmiddelenclausule. Dat is de uitleg over hoe je tegen het besluit kunt opkomen. Daarin staat of je bezwaar kunt maken, waar je dat doet en binnen welke termijn. De gewone bezwaartermijn is zes weken. Deze begint op de dag na de formele bekendmaking van het besluit. Zoek je uiterste datum dus in die uitleg. De dag waarop je de brief opent, kan later zijn.

De bezwaartermijn loopt door terwijl je advies zoekt. Is er weinig tijd? Dien dan een pro-forma bezwaarschrift in: een bezwaar waarin je schrijft dat de redenen later volgen.

1. Controleer op welke manier de instantie je bezwaar accepteert.
2. Vermeld tegen welk besluit je bezwaar maakt.
3. Schrijf dat je de redenen later aanvult.
4. Vermeld je naam, adres en de datum en zet je handtekening.
5. Verstuur je bezwaar op de toegestane manier vóór de uiterste datum.
6. Bewaar het verzendbewijs.
7. Stuur je redenen binnen de termijn die de instantie daarvoor geeft.

Een overheidsbesluit blijft meestal gelden tijdens bezwaar of beroep. Met beroep vraag je de rechter om het besluit te beoordelen. Kun je door spoed niet op de uitkomst wachten? Vraag dan naar een voorlopige voorziening: een tijdelijke maatregel van de rechter. Er moet al een bezwaar of beroep lopen. De rechter heeft bewijs van de spoed nodig en je betaalt apart griffierecht. Voor spoedeisende zaken tussen personen of bedrijven gelden andere procedures. Vraag een advocaat of de griffie, het kantoor van de rechtbank, welke route past.

Heeft de IND je aanvraag voor een reguliere verblijfsvergunning goedgekeurd, maar ben je het niet eens met de ingangsdatum of arbeidsmarktaantekening? Haal eerst je verblijfsdocument op. Verstuur je bezwaar binnen vier weken nadat je dat document hebt gekregen.

Wijst de IND je asielaanvraag af? Dan ga je rechtstreeks in beroep bij de rechter. Neem snel contact op met je advocaat. Volg de beroepstermijn en de instructies in de beslissing.

De website van Het Juridisch Loket en de Nederlandse voorbeeldbrieven zijn voor iedereen toegankelijk. Gratis persoonlijk advies per telefoon of aan de balie krijg je als je voldoet aan de inkomens- en vermogensgrenzen hieronder. Bel gratis 0800-8020 van maandag tot en met vrijdag tussen 09.00 en 17.00 uur.

Elke vestiging heeft eigen inloopuren of werkt op afspraak. Bekijk de contactpagina van Het Juridisch Loket (Externe website, opent in een nieuw tabblad) voordat je erheen gaat. Zorg eerst voor een afspraak als dat nodig is. Je kunt ook bellen voor een terugbelafspraak. Een adviseur kan daarna zo nodig een afspraak aan de balie regelen.

Voor persoonlijke hulp in 2026 kijkt Het Juridisch Loket naar je verzamelinkomen en box 3-vermogen uit 2024. Verzamelinkomen is het inkomen dat de Belastingdienst hiervoor gebruikt. Box 3 gaat over spaargeld en beleggingen. Je situatie op het moment van je hulpvraag bepaalt welke rij in de tabel geldt.

Ook boven deze grenzen kun je soms persoonlijk advies krijgen. Dat kan als één van deze situaties geldt:

• Je verwacht dat je inkomen en vermogen in 2026 onder de grenzen vallen.
• Je krijgt gemeentelijke schuldhulp of wettelijke schuldsanering.
• Er ligt beslag op je inkomen of vermogen: een schuldeiser heeft het laten vastzetten of innemen.

Boven de grenzen kun je de website blijven gebruiken. Ook een rechtswinkel, je vakbond, je rechtsbijstandverzekeraar of een particuliere advocaat kan helpen. Een rechtswinkel geeft juridisch advies, vaak door vrijwilligers.

Een advocaat of mediator vraagt een toevoeging aan bij de Raad voor Rechtsbijstand (Externe website, opent in een nieuw tabblad). De Raad controleert je inkomen en vermogen. Ook kijkt de Raad of je probleem professionele hulp nodig heeft en of een eenvoudigere route mogelijk is. Zoek in het advocatenregister (Externe website, opent in een nieuw tabblad) op rechtsgebied en postcode. Gaat het om een geldvordering? Lees dan eerst de minimumbedragen en uitzonderingen. Vraag vóór je betaald werk afspreekt of de advocaat zaken met een toevoeging aanneemt.

De Raad gebruikt het peiljaar: het jaar waarvan je financiële gegevens meetellen. Dat is normaal twee jaar vóór de aanvraag. Een aanvraag in 2026 gebruikt dus gegevens uit 2024. Het inkomen en vermogen uit 2024 van je huidige partner tellen ook mee, zelfs als jullie toen niet samenwoonden. De Belastingdienst (Externe website, opent in een nieuw tabblad) levert de Nederlandse gegevens. Buitenlands inkomen en vermogen moet je via je advocaat of mediator zelf melden.

Bij een gewone toevoeging in 2026 mag je box 3-vermogen uit 2024 maximaal € 36.952 zijn als je alleenstaand of alleenstaande ouder bent. Voor partners is de grens samen € 73.904. De tabel hieronder geeft de inkomensgrenzen. Een lager huidig inkomen of vermogen en de regels voor schulden kunnen tot een andere beoordeling leiden. Daarover lees je verderop meer.

De tabel toont je eigen bijdrage per toevoeging in 2026. Dat is het deel van de kosten dat je zelf betaalt. De automatische korting van € 69 is al afgetrokken. De inkomenskolommen gebruiken de bedragen uit 2024. Familiezaken zijn bijvoorbeeld echtscheiding, alimentatie, gezag over kinderen en het verdelen van bezit.

De korting van € 69 is sinds maart 2020 automatisch. Je hebt daarvoor geen diagnosedocument van Het Juridisch Loket nodig. Dat is het document waarmee het Loket je naar een advocaat doorverwijst.

Een Lichte Advies Toevoeging (LAT) is voor maximaal drie uur hulp van een advocaat. Het lagere LAT-tarief geldt bij een inkomen uit 2024 van maximaal € 25.900 voor een alleenstaande. Voor partners of een alleenstaande ouder is die grens € 36.200.

De tabel vergelijkt de eigen bijdragen in 2026 voor mediation en een LAT. Bij mediation helpt een mediator beide partijen om samen een oplossing te vinden. Het lagere mediationtarief geldt voor de laagste inkomensgroep. Het hogere tarief geldt voor de andere groepen die recht hebben op een toevoeging.

De korting van € 69 geldt niet voor mediation of een LAT.

Een voorbeeld: je bent alleenstaand en je verzamelinkomen uit 2024 was € 24.000. Voldoen ook je vermogen en je zaak aan de voorwaarden? Dan betaal je voor een gewone zaak met een advocaat in 2026 € 188 na de korting. Voor een familiezaak is dat € 379. Griffierecht en andere kosten komen daar nog bij.

Griffierecht, uittreksels, getuigen en deskundigen vallen buiten je eigen bijdrage voor de advocaat. De rechter kan je ook verplichten om kosten van de andere partij te betalen. Vraag een schriftelijke raming van alle kosten.

Met peiljaarverlegging vraag je de Raad om je inkomen en vermogen van het lopende jaar te gebruiken. Je kunt het verzoek meteen met de aanvraag meesturen. Dien je het na het eerste besluit in? Dan moet de Raad het binnen zes weken ontvangen.

Je kunt peiljaarverlegging vragen na een afwijzing omdat je inkomen of vermogen boven de grens ligt. Het kan ook na een hoge eigen bijdrage als je inkomen minstens 15% is gedaald. Betaal je al de laagste bijdrage? Dan kun je geen peiljaarverlegging vragen. Gebruik het formulier voor het jaar waarin je de toevoeging aanvraagt.

Zit je in de Msnp (minnelijke schuldsanering), de Wsnp (wettelijke schuldsanering) of ben je persoonlijk failliet? Dan betaal je de laagste eigen bijdrage. Geef het passende formulier voor schuldsanering of faillissement aan je advocaat of mediator. De gids over schuldhulp legt de twee schuldregelingen uit.

Een tijdelijke regeling kan helpen als er beslag op je inkomen of vermogen ligt. Dat betekent dat een schuldeiser het heeft laten vastzetten of innemen. Vraag je advocaat welke regeling voor jou geldt.

Bijzondere bijstand kan een noodzakelijke eigen bijdrage of griffierecht betalen. Dit is hulp van de gemeente voor bijzondere kosten. De gemeente kijkt naar je situatie, inkomen, vermogen en andere mogelijkheden om de kosten te betalen. Je kunt het geld als gift of lening krijgen. Vraag je gemeente om hulp voordat je betaalt.

Na een gesubsidieerde civiele of bestuurszaak beoordeelt de Raad het financiële resultaat. Dat heet een resultaatbeoordeling. Ook geld waar je recht op hebt maar dat nog niet is betaald, telt mee. In 2026 is de resultaatgrens € 19.239,50 per volwassene. Bij of boven de grens die voor jou geldt, kan de Raad de toevoeging intrekken. Dan moet je mogelijk de normale kosten van de advocaat of mediator betalen. Vraag vóór de zaak schriftelijk naar het normale uurtarief en het verwachte aantal uren.

Wil de Raad je toevoeging intrekken? Dan krijg je een brief. Ernstige omstandigheden kunnen invloed hebben op het besluit, bijvoorbeeld als de andere partij niet heeft betaald. Stuur je bewijs binnen de termijn in de brief.

In een kantonzaak, een zaak bij de kantonrechter, betaalt alleen degene die de zaak begint griffierecht. Een particulier betaalt in 2026 € 93–€ 753, afhankelijk van de vordering. Het verlaagde tarief is € 93. Om te bewijzen dat je daar recht op hebt, stuur je één van deze stukken: een toevoeging, een inkomensverklaring van de Raad of een kopie van je aanvraag voor een toevoeging of inkomensverklaring.

Je moet het griffierecht binnen vier weken betalen. Bij een dagvaarding, een oproep voor de rechter, begint de termijn op de dag na de eerste zitting. Bij een verzoekschrift aan de rechtbank begint de termijn op de datum van indiening. Betaal je te laat? Dan kan de rechter je zaak niet inhoudelijk behandelen. De rekening blijft wel staan.

Een later verzoek om het verlaagde tarief is een uitzondering. Het moet normaal vóór de uitspraak bij de rechtbank zijn. In een kort geding, een spoedeisende civiele zaak, geef je de griffier je toevoeging of aanvraag tijdens de zitting. Kon dat buiten je schuld niet? Stuur dan de toegekende toevoeging binnen vier weken na de uitspraak. De griffier kan het bedrag daarna verlagen. Stuur je bewijs waar mogelijk meteen bij het begin.

In 2026 betalen particulieren € 54 voor bepaalde bestuurszaken. Daaronder vallen veel zaken over uitkeringen en toeslagen. Andere bestuurszaken, behalve belastingzaken, kosten € 200. Krijg je van de rechter geheel of gedeeltelijk gelijk? Dan moet de instantie het griffierecht terugbetalen.

De rechtbank telt je netto-inkomen en dat van je fiscale partner bij elkaar op. Je fiscale partner is de partner die voor de belasting meetelt. Ligt het gezamenlijke inkomen onder de grens van de rechtbank? Dan kun je wegens betalingsonmacht vrijstelling krijgen: je hoeft het griffierecht dan niet te betalen. Jij en je fiscale partner mogen geen vermogen hebben waarmee je de kosten kunt betalen. Het huis waarin je woont, telt bij deze vermogenstoets niet mee. De inkomensgrens is 95% van de maximale bijstand voor een alleenstaande. Per maand is dat € 1.331,43 vanaf 1 januari en € 1.348,49 vanaf 1 juli 2026.

Vraag de vrijstelling in je beroepschrift of vóór de betaaltermijn afloopt. Vraag je het in je beroepschrift? Stuur het formulier van de rechtbank dan binnen twee weken na de datum van haar brief terug. Bij een later verzoek geldt de termijn die de rechtbank je geeft.

Kies de route op basis van wat je wilt aanvechten. Een klacht gaat over dienstverlening of gedrag. Voor sommige besluiten geldt een andere route. Volg daarom de uitleg in je brief.

Ben je gewend dat je met één klacht ook een besluit aanvecht? Controleer hier de route in je brief: een klacht over gedrag laat de bezwaar- of beroepstermijn doorlopen.

Bij de Nationale ombudsman (Externe website, opent in een nieuw tabblad) moet je normaal eerst bij de organisatie zelf klagen. De ombudsman onderzoekt klachten over de overheid. Je kunt hulp vragen als je ontevreden bent over het antwoord, of na zes weken zonder antwoord. De organisatie mag die termijn met vier weken verlengen. Sommige gemeenten en instanties hebben een eigen ombudsman. Houd een aparte bezwaar- of beroepstermijn in de gaten.

Gaat je brief over een boete van DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs) (Externe website, opent in een nieuw tabblad) voor je inburgering? Lees dan de gids over inburgeringsboetes. Volg de bezwaarregels van DUO en de manier van versturen die in je besluit staat.

Sommige diensten geven advies, bieden steun of nemen meldingen aan. Andere geven een besluit of een niet-bindend oordeel. De tabel laat zien wat je van elke route kunt verwachten.

Voor asiel, formulieren, aankopen en algemene juridische vragen kun je bij deze diensten advies of ondersteuning krijgen:

Een advocaat die met een toevoeging werkt, kan een gesubsidieerde tolk regelen als die nodig is. Dat kan in beginsel op ieder rechtsgebied. De Raad betaalt de tolkdienst waarmee hij een contract heeft rechtstreeks. Je hoeft die rekening niet voor te schieten.

Bij een gewone civiele of bestuursrechtelijke zitting moet je je tolk zelf regelen en betalen. Afhankelijk van je inkomen en vermogen kan gesubsidieerde hulp mogelijk zijn.

Voor strafzaken gelden andere regels.

Bij een asielgesprek in de standaardprocedure vertaalt een tolk naar een taal die je begrijpt. De Raad regelt een advocaat, meestal gratis.

Vraag je advocaat, adviesdienst of rechtbank wie in jouw zaak de tolk regelt en betaalt.

Een rechtsbijstandverzekering is vrijwillig. In de polis staat welke problemen je verzekering dekt. De dekking kan bestaan uit advies, onderhandelingen, brieven, mediation en hulp bij de rechter. Ook bepaalde extra kosten kunnen tot een maximumbedrag zijn gedekt. Een bestaand of voorzienbaar conflict is uitgesloten. Vraag je verzekeraar naar de dekking voordat je iemand buiten zijn netwerk inschakelt.

Juridische hulp van een vakbond hangt af van je lidmaatschapsvoorwaarden, het onderwerp en eventuele wachttijden. Vraag je eigen vakbond wat mogelijk is voordat je een particuliere advocaat betaalt.

De vakbond CNV (Externe website, opent in een nieuw tabblad) helpt bijvoorbeeld bij bepaalde geschillen over werk, inkomen en sociale zekerheid. Je krijgt advies zodra CNV je aanvraag voor het lidmaatschap ontvangt. Voor een conflict dat al bestond of in de eerste drie maanden ontstaat, krijg je maximaal twee uur advies. Je krijgt normaal juridische vertegenwoordiging bij conflicten die na de eerste drie maanden ontstaan. Daarbij gelden de uitzonderingen in de voorwaarden.

Weigert je verzekeraar de kosten te dekken? Volg dan eerst zijn klachtenprocedure. Ben je ontevreden over het antwoord? Dan kan Kifid, het instituut voor financiële klachten (Externe website, opent in een nieuw tabblad), je klacht beoordelen. Je verzekeraar moet bij Kifid zijn aangesloten.

Ook boven de inkomensgrenzen voor een toevoeging kun je de website van Het Juridisch Loket, ACM ConsuWijzer en veel rechtswinkels gebruiken. Bij huurproblemen leggen de gidsen over problemen met adresregistratie en huurfraude uit wat je eerst kunt controleren.

Het normale minimale financiële belang in 2026 is € 500 voor een toevoeging en € 250 voor eenvoudig advies. Voor cassatie, beoordeling door de hoogste rechter, is het € 1.000. Bij terugkerende betalingen telt de Raad het belang over maximaal twee jaar op. De Raad kan een uitzondering maken als zwaarwegende belangen of persoonlijke omstandigheden juridische hulp nodig maken om toegang tot het recht te krijgen. Ligt je vordering onder de gewone grens? Vraag dan om die beoordeling.

Zet deze stappen vóór je eerste adviesgesprek:

1. Noteer uit je besluit of contract de exacte termijn, de route en de toegestane manier van versturen.
2. Kies je eerste adviesdienst uit de tabellen hierboven.
3. Bewaar het besluit, je bewijs en je inkomens- en vermogensgegevens uit 2024 in één dossier.
4. Neem contact op met de dienst. Bel voor persoonlijke hulp van Het Juridisch Loket op werkdagen tussen 09.00 en 17.00 uur 0800-8020.
5. Vraag naar een toevoeging, alle aparte kosten, een tolk en een mogelijke tijdelijke spoedmaatregel.

Kies voor je volgende stap de gids die past bij je probleem:

• Je huurwaarborg terugkrijgen in Nederland
• Schuldhulp in Nederland
• Werkrechten bij je Nederlandse verblijfsvergunning