Gratis en gesubsidieerde rechtshulp in Nederland: Het Juridisch Loket, de toevoeging, en wat een advocaat je echt kost

Een advocaat in Nederland hoeft niet per uur betaald te worden. Rechtshulp wordt hier geprijsd naar je inkomen. Het Juridisch Loket geeft gratis juridisch advies per telefoon, online en aan een inloopbalie. Heb je een advocaat of mediator nodig, dan kan de Raad voor Rechtsbijstand (Legal Aid Board) het grootste deel van de rekening betalen via een toevoeging (rechtsbijstandsbeschikking). Je betaalt dan één vast bedrag, de eigen bijdrage, die wordt vastgesteld op basis van je inkomen. Ook griffierecht wordt lager. Deze gids behandelt wie in 2026 in aanmerking komt, wat je betaalt, en welke gratis organisatie welk soort probleem behandelt.

Het Juridisch Loket is de landelijke dienst voor eerste rechtshulp. Je kunt het op drie manieren bereiken. Bel gratis 0800 - 8020 op werkdagen tussen 09.00 en 17.00 uur. Je kunt ook binnenlopen bij een van de vestigingen. Rijksoverheid somt meer dan 50 locaties in het land op. Of gebruik de website, die stappenplannen en Nederlandse voorbeeldbrieven bevat die je kunt overnemen. De website is gratis voor iedereen, ongeacht wat je verdient. Een jurist luistert naar je situatie, stelt er vragen over, en stuurt je het advies op papier of per e-mail zodat je het later nog eens kunt teruglezen.

Vestigingen houden een inloopspreekuur op vaste tijden op vaste weekdagen. Sommige kleinere servicepunten in bibliotheken en buurthuizen werken juist op afspraak. De contactpagina somt elke locatie op met openingstijden en geeft per locatie aan of je een afspraak nodig hebt, dus check dit voor je op pad gaat.

Persoonlijk advies per telefoon of aan de balie is alleen voor mensen met een laag inkomen. Als je belt, wordt gevraagd naar je inkomen en spaargeld van 2024, niet van vandaag. De grenzen komen overeen met die voor een toevoeging:

• Alleenstaand nu, in 2026: je belastbaar inkomen van 2024 (verzamelinkomen) mag hooguit €35.400 zijn.
• Getrouwd, samenwonend, of alleenstaande ouder met een minderjarig kind nu, in 2026: hooguit €50.000.
• Spaargeld en overig box 3-vermogen in 2024: hooguit €36.952 per persoon.
• Twee uitzonderingen: je kunt nog steeds persoonlijk advies krijgen als je verwacht dat je inkomen en vermogen in 2026 onder deze grenzen zullen vallen, of als je in schuldhulpverlening zit of in de wettelijke schuldsaneringsregeling (schuldsanering).

Het Juridisch Loket adviseert onder meer geen bedrijven, stichtingen en verenigingen, verhuurders die meer dan één woning verhuren, of iemand met een vraag over buitenlands recht. Ligt je inkomen boven de grenzen, dan blijft de website voor je open en kun je in plaats daarvan terecht bij een rechtswinkel, een vakbond of een rechtsbijstandverzekeraar.

Een toevoeging is de beslissing waarmee de Raad voor Rechtsbijstand het grootste deel van de salariskosten van je advocaat of mediator betaalt. Je kunt hem niet zelf aanvragen. Je advocaat of mediator dient de aanvraag in, en de Raad stuurt je de uitkomst. Een advocaat die op deze manier werkt, wordt vaak een pro-deoadvocaat genoemd. Niet elke advocaat neemt dit soort zaken aan, dus gebruik het register van de Raad met ingeschreven advocaten. Je kunt dit filteren op rechtsgebied, zoals huurrecht, arbeidsrecht, sociaal zekerheidsrecht of vreemdelingenrecht, en op afstand van je postcode.

De Raad hanteert twee toetsen. Eerst kijkt hij naar het probleem zelf: je moet écht een advocaat of mediator nodig hebben, en er mag geen eenvoudigere weg zijn. Daarna kijkt hij naar je inkomen en vermogen.

De Raad vraagt bij de Belastingdienst je inkomen en vermogen op van twee jaar vóór de aanvraag. Dat jaar heet het peiljaar. Een aanvraag in 2026 wordt daarom beoordeeld op je cijfers van 2024. Je kunt het bedrag zelf opzoeken: het is het verzamelinkomen op je definitieve aanslag inkomstenbelasting van 2024, dat je ook terugvindt in Mijn Belastingdienst. Je gezinssituatie wordt genomen op het moment van de aanvraag, niet in het peiljaar. Woon je nu samen met een partner, dan telt het inkomen en vermogen van die partner uit 2024 ook mee, zelfs als jullie in 2024 nog niet samenwoonden.

Dit zijn de bedragen voor 2026. De linker twee kolommen zijn je inkomen van 2024; de rechter twee zijn wat je eenmalig aan je advocaat betaalt. Familiezaken betekent scheiding, beëindiging van samenwonen, boedelverdeling, omgangsregelingen, alimentatie en gezag. Alle andere onderwerpen vallen onder de derde kolom.

De bedragen in de tabel bevatten al de automatische korting van €69. De eigen tabellen van de Raad tonen het bedrag vóór de korting, dus de €257 die je daar leest, is de €188 die je daadwerkelijk betaalt. Twee andere tarieven zijn lager. Een mediationtoevoeging kost €69 in de laagste inkomensschijf en €138 in de hogere schijven. Een Lichte Advies Toevoeging wordt gebruikt wanneer een advocaat de zaak in maximaal drie uur kan afronden. Deze kost €101 of €170 afhankelijk van je inkomensschijf, en €141 of €187 bij familiezaken. De korting van €69 geldt niet voor mediation of voor een Lichte Advies Toevoeging.

Drie situaties verlagen de rekening verder. Zit je in de wettelijke schuldsaneringsregeling (Wsnp), in vrijwillige schuldhulpverlening, of ben je persoonlijk failliet, dan betaal je de laagste eigen bijdrage, ongeacht je inkomen. Je geeft je advocaat het formulier van de Raad voor jouw situatie. Is er beslag gelegd op je inkomen of spaargeld, dan kan een tijdelijke regeling je alsnog een toevoeging geven, ook als je inkomen of vermogen te hoog is. En kun je de eigen bijdrage helemaal niet betalen, vraag dan je gemeente om bijzondere bijstand. Kent de gemeente dit toe, dan betaalt de gemeente je bijdrage.

Je inkomen van 2024 kan veel hoger zijn dan waar je nu van leeft. Peiljaarverlegging (het verplaatsen van het peiljaar) vraagt de Raad om in plaats daarvan je huidige inkomen en vermogen te schatten. Er gelden twee voorwaarden. Het verzoek moet binnen zes weken na de eerste beslissing bij de Raad binnenkomen. En óf je inkomen is met minstens 15% gedaald en je kreeg een toevoeging met een hoge eigen bijdrage, óf je kreeg een afwijzing op financiële gronden. Je kunt er niet om vragen als je al de laagste eigen bijdrage betaalt. Het formulier voor 2026 staat op de pagina van de Raad en gaat per post naar hun kantoor in 's-Hertogenbosch.

Naar de rechter gaan kost een aparte vergoeding, het griffierecht. Je toevoeging dekt dit niet. Bij een kantonzaak, het type zaak dat de meeste huur-, arbeids- en consumentengeschillen omvat, betaalt alleen degene die de zaak start. Degene die zich verweert, betaalt niets. In 2026 betaalt een particulier tussen €93 en €753, afhankelijk van hoeveel geld er in de zaak omgaat. Met een toevoeging betaal je het tarief voor onvermogenden, dat in 2026 een vast bedrag van €93 is, ongeacht de waarde van de claim. Bij een claim boven €12.500 is dat €93 in plaats van €753.

Je advocaat regelt het verlaagde tarief wanneer je een toevoeging hebt. Zonder advocaat stuur je een inkomensverklaring van de Raad voor Rechtsbijstand mee met je claim, of een kopie van je aanvraag daarvoor. Kom je er pas later achter dat je hiervoor in aanmerking komt, schrijf dan naar de griffie voordat de einduitspraak valt. Vermeld je naam, adres, zaaknummer en waarom de stukken laat komen, en voeg de documenten bij.

Zaken tegen een overheidsbeslissing lopen via het bestuursrecht en werken anders. Daar bestaat geen tarief voor onvermogenden. In plaats daarvan kent het bestuursrecht één laag tarief van €54 in 2026 voor beslissingen over uitkeringen en toeslagen, en €200 voor overige bestuursrechtelijke zaken. Kun je helemaal niet betalen, vraag de rechter dan om vrijstelling (beroep op betalingsonmacht). Twee dingen moeten dan kloppen. Ten eerste, het netto-inkomen van jou en een eventuele fiscale partner samen ligt onder 95% van de maximale bijstand voor een alleenstaande. Dat is €1.331,43 per maand vanaf 1 januari 2026 en €1.348,49 vanaf 1 juli 2026. Ten tweede heb je geen spaargeld of ander vermogen om de vergoeding van te betalen. Stelt de rechter je in het gelijk, dan moet de overheidsinstantie het betaalde griffierecht terugbetalen. Bij welke rechter dan ook geldt: bij een laag inkomen kun je ook je gemeente vragen om bijzondere bijstand voor het griffierecht.

Voor verschillende veelvoorkomende problemen bestaat een gratis of goedkope instantie die de zaak beoordeelt, zonder dat je een advocaat nodig hebt om te beginnen.

Sociaal raadslieden zijn de minst bekende van deze routes. Rijksoverheid omschrijft hun werk als advies en ondersteuning bij sociaal-juridische problemen: belasting aanvragen of terugvorderen, uitkeringen en toeslagen aanvragen, en het starten van een schuldregeling. In Gemeente Nijmegen bijvoorbeeld zijn de sociaal raadslieden juristen in dienst van de gemeente. Ze leggen voor je contact met organisaties, bemiddelen, of schrijven een brief of een bezwaar, gratis voor inwoners met een laag inkomen. Wat ze doen verschilt per gemeente, en niet elke gemeente heeft ze, dus zoek op de website van je gemeente op 'sociaal raadslieden' of bel het gemeentelijke telefoonnummer.

Twee van deze routes hebben een vaste volgorde. Tegen een beslissing van een overheidsinstantie maak je eerst bezwaar bij diezelfde instantie, binnen 6 weken na bekendmaking van de beslissing. Pas na de beslissing op je bezwaar kun je naar de bestuursrechter. De Nationale ombudsman behandelt hoe je bent behandeld, niet de beslissing zelf, en neemt je klacht pas in behandeling nadat de organisatie op je eigen klacht heeft gereageerd, of na zes weken stilte. De organisatie mag die termijn met vier weken verlengen.

Gesubsidieerde rechtsbijstand stopt boven €35.400 voor een alleenstaande en €50.000 voor een stel of alleenstaande ouder. Drie routes blijven open. Een rechtsbijstandverzekering is vrijwillig en kost een maandelijkse premie. De verzekeraar geeft juridisch advies, onderhandelt voor je, schrijft brieven, regelt mediation en gaat met je mee naar de rechter. Ook vergoedt hij bepaalde kosten, zoals griffierecht, tot een maximum. Lees de polisvoorwaarden voordat je tekent, want de voorwaarden geven precies aan welke situaties gedekt zijn. Eén uitsluiting is er altijd: een geschil dat al bestond, of dat je al zag aankomen, toen je de verzekering afsloot. Een verzekering afsluiten nadat het conflict al is begonnen, helpt niet.

De tweede route is een vakbond. Lidmaatschap omvat meestal juridische hulp bij werkproblemen, wat het meest van belang is bij ontslag, achterstallig loon en contractgeschillen. De derde route is zelf de eerste stap zetten met het gratis materiaal op de website van het Juridisch Loket. De stappenplannen en voorbeeldbrieven daar staan open voor iedereen, ongeacht wat je verdient.

Een huur die te hoog is, wordt niet vanzelf goedkoper. Een ten onrechte geweigerde uitkering wordt niet alsnog uitbetaald. Een eindloon dat nooit is aangekomen, komt later ook niet aan. Verschillende van deze problemen kennen bovendien harde termijnen. Uitzoeken kost niets. Eén telefoontje naar 0800 - 8020 op een werkdag vertelt je of je een zaak hebt, ongeveer wat het zou kosten, en welke organisatie het behandelt. Het gesprek is gratis, zelfs als het antwoord is dat je geen zaak hebt.

Een bezwaartermijn stopt niet omdat je nog op zoek bent naar een advocaat of wacht op een afspraak. Stuur het bezwaar eerst zelf, en zoek daarna advies. Rijksoverheid somt op wat de brief moet bevatten: je naam en adres, de datum, tegen welke beslissing je bezwaar maakt, waarom je het er niet mee eens bent, en je handtekening. Sommige organisaties willen ook een kopie van de beslissing. Op de website van Het Juridisch Loket staan hiervoor Nederlandstalige voorbeeldbrieven. Stuur het naar de organisatie die de beslissing heeft genomen, per post of via hun digitale kanaal, en bewaar bewijs van de datum waarop je het hebt verstuurd.

Het peiljaar is een veelvoorkomende reden voor afwijzing bij nieuwkomers. Iemand die in 2024 goed verdiende in het buitenland, of die fulltime werkte voordat een kind werd geboren, wordt beoordeeld op dat jaar en niet op vandaag. Is je inkomen sinds het peiljaar met minstens 15% gedaald, vraag dan binnen zes weken na de beslissing om peiljaarverlegging. Eén ding moet je zelf doen. Had je in het peiljaar inkomen of spaargeld in het buitenland? De Belastingdienst heeft daar geen gegevens over. Meld dit via je advocaat of mediator bij de Raad voor Rechtsbijstand.

Rechtsbijstand heeft een minimale waarde voor de zaak. Het Besluit rechtsbijstand- en toevoegcriteria weigert een normale toevoeging wanneer de waarde van de zaak onder €500 blijft. Voor eenvoudig juridisch advies is het minimum €250, en voor een beroep in cassatie is het €1.000. Een borg van €400 of een betwiste factuur van €300 vallen dus buiten gesubsidieerde rechtsbijstand. Precies voor die zaken zijn Het Juridisch Loket, een sociaal raadsman of een rechtswinkel bedoeld. Ze helpen je de brief te schrijven en zelf de volgende stap te zetten. Voor een kleine claim bij de kantonrechter blijft het griffierecht €93 wanneer je er een toevoeging of inkomensverklaring bij stuurt.

Twee regels kunnen later extra kosten opleveren. Stap je over naar een tweede advocaat of mediator, dan betaal je een nieuwe eigen bijdrage, en wordt de korting van €69 niet nog een keer toegepast. Hetzelfde gebeurt wanneer je advocaat de Raad om extra uren vraagt en de Raad die goedkeurt. Los daarvan controleert de Raad achteraf, als de zaak je geld oplevert, of je de kosten nu zelf kunt betalen. Die controle heet resultaatsbeoordeling. Vraag je advocaat aan het begin of jouw zaak hiertoe kan leiden, zodat de einduitspraak je niet verrast.

Verschillende van bovenstaande problemen hebben hier hun eigen gids. Voor een verhuurder die je geld achterhoudt, lees je borg terugkrijgen. Voor een verhuurder die je inschrijving op het adres blokkeert, lees problemen met adresregistratie. Heb je betaald voor een huurwoning die niet bleek te bestaan, lees huurscams in Nederland. Is de vraag of je überhaupt een baan mag doen, lees werkrechten per verblijfsvergunning. En voor hoe direct Nederlandse organisaties en mensen zich uiten, lees Nederlandse sociale normen.