Werkrechten per verblijfsvergunning: wat de aantekening op je Nederlandse verblijfsdocument betekent, en wanneer je werkgever een TWV nodig heeft

In Nederland maakt je recht om te werken deel uit van je verblijfsstatus. Je vraagt geen persoonlijke werkvergunning aan, en geen toets of diploma ontgrendelt het. De toestemming staat op de achterkant van je verblijfsdocument, in een aantekening die de arbeidsmarktaantekening heet. Bij sommige vergunningen zegt die aantekening dat je vrij mag werken. Bij andere zegt hij dat je werkgever voor jou een TWV (tewerkstellingsvergunning) moet hebben. Alleen de werkgever kan een TWV aanvragen, bij UWV, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. Burgers van de EU, de EER en Zwitserland staan buiten dit systeem: zij werken zonder enige vergunning. Deze gids legt de aantekeningsteksten uit, de TWV en de gecombineerde vergunning (GVVA), en de regels voor de meest voorkomende vergunningen: gezin, kennismigrant, student, oriëntatiejaar, asiel en tijdelijke bescherming voor Oekraïne.

Elke verblijfsvergunning wordt verleend voor een doel: verblijf bij een partner, studeren, werken voor één werkgever, asiel. Je werkrechten volgen uit dat doel. Je kunt geen extra werkrechten bovenop je huidige vergunning aanvragen; je kunt alleen overstappen naar een andere vergunning. Twee documenten dragen de toestemming. Het eerste is de arbeidsmarktaantekening op je verblijfsdocument. Het tweede is, voor sommige werknemers, een werkvergunning die de werkgever moet hebben, of het aanvullende document dat bij een gecombineerde vergunning hoort.

De regels komen uit de Wet arbeid vreemdelingen. De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert werkplekken, en werkgevers moeten de identiteit en werkrechten van iedereen die ze in dienst nemen, controleren. De boete voor illegale tewerkstelling valt op de werkgever: het standaardbedrag voor een bedrijf is €6.000 per illegaal tewerkgestelde persoon, en dit loopt op bij herhaling. Een serieuze werkgever vraagt daarom om je verblijfsdocument te zien voordat je begint. Dat is normaal, en het beschermt jullie allebei.

Draai je verblijfskaart om. Op de achterkant, onder 'aantekeningen', drukt de IND af of je mag werken en of een TWV nodig is. Heb je een gecombineerde vergunning (GVVA), dan kreeg je ook een los papier: het aanvullend document. Daarop staat voor welke werkgever je mag werken en onder welke voorwaarden. Bewaar het bij je kaart, want samen tonen ze je volledige werkrechten. Dit zijn de aantekeningsteksten die je het vaakst zult zien:

Je werkrechten volgen uit de aantekening, niet uit je nationaliteit, je diploma of je BSN. Twee mensen uit hetzelfde land kunnen tegengestelde werkrechten hebben, omdat ze verschillende vergunningen hebben. Komt je aantekening niet overeen met je situatie, of ben je het aanvullend document van je GVVA kwijt, neem dan contact op met de IND voordat je een contract tekent.

Het EU-recht geeft vrij verkeer van werknemers. Ben je burger van een EU-land, Noorwegen, IJsland, Liechtenstein of Zwitserland, dan mag je in Nederland wonen en werken zonder verblijfsvergunning en zonder werkvergunning. Een geldig paspoort of ID-kaart is genoeg. Dit geldt ook voor zelfstandig werk. Je moet je nog wel inschrijven bij de gemeente en een BSN krijgen voor de praktische kant van het leven; de gids over BSN en inschrijving bij de gemeente legt uit hoe dat werkt. Britse burgers verloren het vrije verkeer met de brexit, dus voor hen gelden nu de normale vergunningsregels. Is je familielid EU-burger maar jij niet, bekijk dan de gezinsroutes in het overzicht van verblijfsvergunningen.

Een TWV is een werkvergunning voor één werknemer bij één werkgever. De werkgever vraagt hem aan bij UWV. Je kunt zelf geen TWV aanvragen, en je kunt er geen meenemen naar een nieuwe werkgever. UWV verleent hem alleen als de werkgever aan de voorwaarden voldoet. De werkgever moet bijvoorbeeld het normale loon voor het werk betalen en mag de afgelopen 5 jaar niet zijn beboet voor overtreding van de Nederlandse arbeidswetgeving. Voor sommige groepen gelden extra voorwaarden.

Voor werk van meer dan 90 dagen door iemand die in Nederland gaat wonen, worden de verblijfsvergunning en de werkvergunning gecombineerd in één aanvraag: de gecombineerde vergunning voor verblijf en arbeid (GVVA). De werkgever of de werknemer vraagt de GVVA aan bij de IND. Een aparte TWV wordt gebruikt voor werk tot 90 dagen, voor werknemers die niet in Nederland gaan wonen, en voor mensen die al een Nederlandse verblijfsvergunning hebben, zoals studenten en asielzoekers. Na 5 jaar ononderbroken legaal werk in Nederland vervalt de TWV-plicht en volstaat een verblijfsvergunning voor loondienst.

Een partner- of gezinsvergunning kopieert meestal de arbeidsmarkttoegang van je referent. Is je partner Nederlander, dan staat op je document 'arbeid vrij toegestaan. TWV niet vereist' en mag je vanaf dag één elke baan aannemen. Diezelfde vrije toegang geldt wanneer je referent kennismigrant is, houder van een EU Blue Card, onderzoeker, intra-corporate transferee of essentieel personeel van een start-up. Heeft je referent een GVVA, dan mag je alleen werken als je werkgever een TWV krijgt. Heeft je referent een studievergunning, dan mag je niet werken. De aanvraagroute voor partners staat in de gids over MVV en gezinshereniging.

De kennismigrantvergunning is gekoppeld aan een werkgever die door de IND is erkend als referent. Je kunt elke werkgever opzoeken in het openbaar register van erkende referenten. Je aantekening staat werk toe voor die referent, en daarnaast zelfstandig werk. Een andere baan vereist óf een TWV, óf een nieuwe erkende referent die je vergunning overneemt. Verlies van je baan beëindigt je vergunning niet meteen: je krijgt tot 3 maanden om een nieuwe erkende referent te vinden, en tot 6 maanden als je de vergunning 2 jaar of langer hebt gehad. De zoekperiode loopt nooit door na de einddatum van je vergunning. Er geldt een minimumsalaris; de actuele bedragen staan op de IND-site. De 30%-regeling is een belastingregeling, los van werkrechten; de gids over inkomstenbelasting legt dit uit.

Met een studentenvergunning mag je naast je studie werken, binnen twee grenzen. Je werkgever moet een TWV hebben, die de werkgever aanvraagt bij UWV. En je mag maximaal 16 uur per week werken, of in plaats daarvan fulltime in juni, juli en augustus. De Arbeidsinspectie controleert deze grenzen bij de werkgever, dus een werkgever die zegt 'we kunnen je geen extra uren geven' houdt zich aan de wet. Er zijn twee nuttige uitzonderingen. Een stage die deel uitmaakt van je studieprogramma heeft geen TWV nodig. En zelfstandig werk naast je studie kent geen urenlimiet en heeft geen TWV nodig, zolang je blijft voldoen aan de voorwaarden van je studentenvergunning. Volledige werkrechten krijgen na afstuderen verloopt via het oriëntatiejaar of een werkvergunning; zie de veelvoorkomende problemen hieronder.

Het oriëntatiejaar is een vergunning van 1 jaar voor mensen die in de afgelopen 3 jaar een studie of onderzoek in Nederland hebben afgerond, of een studie aan een buitenlandse universiteit die bij de top 200 van de belangrijkste wereldranglijsten hoort. De aantekening luidt 'Arbeid vrij toegestaan, TWV niet vereist'. Je mag elke baan aannemen, van baan wisselen, freelancen of een bedrijf starten, allemaal zonder TWV. De vergunning kan niet worden verlengd, dus gebruik het jaar om over te stappen naar een blijvende vergunning, bijvoorbeeld als kennismigrant.

Je mag loondienst verrichten terwijl je asielaanvraag loopt, en de voorwaarden zijn de afgelopen jaren twee keer veranderd. De huidige regels: je aanvraag moet minimaal 6 maanden bij de IND lopen, je werkgever moet een TWV hebben, en je hebt een geldig W-document nodig (vreemdelingenidentiteitsbewijs, de identiteitskaart van de asielzoeker). De oude grens van 24 werkweken per jaar is vervallen: de Raad van State oordeelde in 2023 dat UWV daarom geen TWV mag weigeren, dus er is geen limiet meer op het aantal weken dat je mag werken. Je werkgever stuurt UWV de aanvraag met een kopie van het ondertekende concept-contract. UWV controleert bij de IND dat je aanvraag 6 maanden loopt, en bij het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) dat je opvang ontvangt. De betaling moet de normale marktbetaling voor de baan zijn.

Sinds 12 juni 2026 gelden nieuwe Europese asielregels. Asielzoekers uit veilige landen van herkomst die op of na die datum een aanvraag hebben ingediend, mogen niet werken; UWV controleert dit wanneer de werkgever de TWV aanvraagt. Er is een apart plan aangekondigd om de wachttijd van 6 maanden te verkorten naar 3 maanden, maar dat is nog niet in werking getreden. Zelfstandig werk tijdens de procedure is alleen mogelijk als je opdrachtgever een TWV voor je heeft, onder dezelfde voorwaarden als een werkgever.

Op de dag dat je asielaanvraag wordt goedgekeurd, vervallen de beperkingen. Als statushouder staat op je verblijfsdocument 'arbeid is vrij toegestaan': je hebt dezelfde positie op de arbeidsmarkt als Nederlandse burgers, en geen enkele werkgever heeft ooit een TWV voor je nodig. Dit geldt ook terwijl je wacht op een beslissing over de verlenging van je asielvergunning: je mag blijven werken.

Mensen die uit Oekraïne zijn gevlucht en onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming vallen, mogen loondienst verrichten zonder TWV. De werkgever moet de baan minimaal 2 werkdagen voor de eerste werkdag melden bij UWV. Als bewijs van je status toon je de sticker in je paspoort of het O-document van de IND. De tijdelijke bescherming loopt momenteel tot 4 maart 2027. De vrije toegang geldt alleen voor loondienst; zelfstandig werk is alleen toegestaan via een aparte vergunningsregeling. De pagina van Government.nl over werk en inkomen houdt de actuele voorwaarden bij.

Vrijwilligerswerk valt ook onder de werkregels. Staat op je document 'Arbeid vrij toegestaan. TWV niet vereist', dan mag je vrijwilligerswerk doen zonder papierwerk. Asielzoekers mogen vrijwilligerswerk doen zonder TWV, maar de organisatie moet een vrijwilligersverklaring van UWV hebben. UWV verleent die wanneer het werk onbetaald is, de organisatie geen winstoogmerk heeft en het werk ten goede komt aan de samenleving. De verklaring is 3 jaar geldig en geldt voor het type werk, niet voor één persoon. Stages volgen de studieregels. Een stage die deel uitmaakt van een Nederlands studieprogramma heeft geen TWV nodig. Voor asielzoekers in het Nederlandse onderwijs vervangt een ondertekende stageovereenkomst met de school, of een BPVO-overeenkomst (beroepspraktijkvormingsovereenkomst) in het mbo, de TWV.

Of je voor jezelf mag werken, is een aparte vraag, en het antwoord verschilt per vergunning. De aantekening 'Arbeid vrij toegestaan. TWV niet vereist' omvat ook zelfstandig werk. Kennismigranten, houders van een oriëntatiejaar en studenten mogen ook zelfstandig werken naast hun hoofdstatus. Mensen onder tijdelijke bescherming voor Oekraïne mogen dit niet automatisch, en asielzoekers hebben een TWV nodig die hun opdrachtgever bezit. Voor mensen wier vergunning geen route biedt, bestaat een specifieke verblijfsvergunning voor zelfstandigen. Controleer eerst je aantekening, en daarna de voorwaarden op Business.gov.nl, de overheidssite voor ondernemers. De praktische kant van starten als freelancer, zoals inschrijven bij de KVK, valt buiten deze gids; Business.gov.nl behandelt dit stap voor stap.

Een BSN (burgerservicenummer) bewijst alleen dat je in Nederland bent ingeschreven. Iedereen die zich inschrijft, krijgt er een, ook mensen op wier document 'Arbeid niet toegestaan' staat. Het zegt niets over werkrechten. Sommige werkgevers behandelen 'heeft een BSN' nog steeds als 'mag werken', en sommige weigeren ten onrechte mensen wier aantekening in orde is omdat ze de kaart verkeerd lezen. De controle die de werkgever daadwerkelijk moet uitvoeren, is kijken naar je identiteitsdocument en de aantekening op je verblijfsdocument. Toon dus de achterkant van je kaart samen met je BSN. Dat voorkomt problemen later, tijdens een controle door de Arbeidsinspectie. Hoe je een BSN krijgt, staat in de gids over BSN en inschrijving bij de gemeente.

Je kunt dit niet alleen oplossen, want alleen de werkgever kan de TWV-aanvraag naar UWV sturen. Sommige werkgevers weigeren omdat ze de procedure niet kennen; anderen verwachten maanden papierwerk. Stuur ze de IND-pagina over het in dienst nemen van een buitenlandse werknemer en de UWV-pagina over werkvergunningen. Voor studenten en asielzoekers is de TWV een standaardprocedure, geen uitzondering. Blijft de werkgever weigeren, dan kan de baan wettelijk niet starten; toch werken maakt het werk illegaal en stelt de werkgever bloot aan de boete van €6.000 per persoon. Steek je energie in werkgevers die al mensen in jouw situatie in dienst hebben. Kom je in aanmerking voor de kennismigrantroute, zoek dan in plaats daarvan in het register van erkende referenten: die werkgevers hebben helemaal geen TWV voor je nodig.

Dan is loondienst niet toegestaan met je huidige vergunning, en een werkgever die je toch aanneemt, overtreedt de wet. De realistische route is een andere vergunning. Ga na of een ander verblijfsdoel bij je situatie past, bijvoorbeeld werk, studie of een partnervergunning, en wat de voorwaarden daarvan zijn. Het overzicht van verblijfsvergunningen loodst je door de routes. Neem contact op met de IND voordat je iets doet: wisselen van vergunning kent eigen voorwaarden en kosten, en de IND kan je vertellen wat je mag doen terwijl een aanvraag loopt.

Je studentenaantekening, met de limiet van 16 uur, verandert niet op de dag dat je afstudeert. Twee routes geven volledige werkrechten. De eerste is het oriëntatiejaar: vraag dit aan binnen 3 jaar na afstuderen en krijg 1 jaar vrije toegang tot de arbeidsmarkt. De tweede is een directe overstap naar kennismigrant: een erkende referent neemt je in dienst en de vergunning verandert mee. Begin niet fulltime te werken op een belofte. Vraag eerst aan de IND wat je huidige aantekening toestaat terwijl de aanvraag loopt.

Zodra je werkrechten duidelijk zijn, zijn de volgende stappen praktisch. De gids over werk zoeken behandelt waar je werk vindt als je Nederlands nog niet vloeiend is, en de gids over cv en sollicitatie behandelt Nederlandse cv-conventies. Voordat je iets tekent, controleer het aanbod aan de wettelijke minimums in de gids over arbeidscontracten. En ben je net aangekomen, de bredere aankomstadministratie staat in de checklist eerste 90 dagen.