Hollandacada doğrudan nesnenin yeri
Yeni bir doğrudan nesne genellikle zaman, tarz ve yer bilgilerinden sonra; kısa bir zamir ise bunlardan önce gelir. Bağlam ve vurgu da sıralamayı etkiler.
Hollandacada doğrudan nesne bir isim grubu veya zamir olabilir. Yeri; bilginin daha önce bilinip bilinmemesine, nesnenin uzunluğuna ve cümlenin sonundaki fiillere bağlıdır. Aşağıdaki kalıplar B1 düzeyi için nötr kılavuzlardır; bağlam ve vurgu başka sıralara da izin verebilir. Türkçede kitabı gibi belirtme durumu eki nesneyi bulmayı kolaylaştırabilir; Hollandaca isimlerde böyle bir ek yoktur. Bu nedenle sözcük sırasına ve de, het, een gibi tanımlıklara dikkat et. Türkçede tanımlık yoktur ve Türkçedeki belirlilik, Hollandacadaki verili-yeni bilgi ayrımıyla bire bir aynı değildir.
Önce doğrudan nesneyi bul
Ik heb de brief gepost. (Mektubu postaladım.) Doğrudan nesne, geçişli fiilin bildirdiği eylemden etkilenen kişi veya şeydir. Burada de brief doğrudan nesnedir.
- Cümledeki bütün fiil biçimlerini bul: heb gepost.
- Wie? (kimi?) veya wat? (neyi?) sorusunu kur: Wat heb ik gepost? Yanıt de brief olur. Bir kişi de doğrudan nesne olabilir: We bellen Anna morgen. cümlesinde Anna, Wie bellen we? sorusuna yanıt verir.
- Sonucu denetle. Doğrudan nesne genellikle edilgen bir cümlenin öznesi olabilir: De brief is gepost. op de bus gibi bir ilgeçle başlayan grup, Ik wacht op de bus. örneğinde olduğu gibi, doğrudan nesne değildir.
Tam isim gruplarını verili ve yeni bilgiye göre yerleştir
Ik heb die film gisteren gezien. (O filmi dün izledim.) Ik heb gisteren een goede film gezien. (Dün iyi bir film izledim.) Tam doğrudan nesneler orta alanı zaman, tarz ve yer bilgileriyle paylaşır. Orta alan, çekimli fiille cümlenin sonundaki fiiller arasındaki bölümdür. Burada verili bilgi konuşmada zaten bilinir; yeni bilgi ise cümlenin asıl eklediği bilgidir.
| Bağlamdaki nesne | B1 için nötr seçim | Örnek |
|---|---|---|
| Kısa, verili tam isim grubu | Genellikle yeni bilgiyi taşıyan zaman, tarz veya yer bilgisinden önce | Ik heb die film gisteren gezien. (O filmi dün izledim.) |
| Yeni veya belirli olmayan tam isim grubu | Zaman, tarz ve yer bilgilerinden sonra, ana fiile yakın | Ik heb gisteren een goede film gezien. (Dün iyi bir film izledim.) |
| Uzun veya ağır tam isim grubu | Belirli olsa bile genellikle daha sonra | Ik heb gisteren de nieuwste film van Terry Gilliam gezien. (Terry Gilliam'ın en yeni filmini dün izledim.) |
- Çoğunlukla verili veya tanınabilir: de ya da het gibi belirli bir tanımlık; mijn gibi bir iyelik sözcüğü; deze, die, dit veya dat gibi bir işaret sözcüğü; ya da özel ad.
- Çoğunlukla yeni veya belirli olmayan: een gibi belirsiz bir tanımlık; tanımlıksız çoğul; sayı; ya da geen, veel veya wat gibi bir sözcük.
Tablo bütün olası sıraları değil, nötr varsayılanı gösterir. Amaçlanan nötr okumada Ik heb een brief vanmorgen gepost. yeni nesneyi fazla erken yerleştirir; Ik heb vanmorgen een brief gepost. kullan. Bağlam başka konumlara izin verebilir.
İki sıra arasında bağlamın seçim yapmasına izin ver
Hem Kun je me dat boek morgen teruggeven? (O kitabı bana yarın geri verebilir misin?) hem de Kun je me morgen dat boek teruggeven? mümkündür. Hollandaca iletiyi sözcük sırası ve cümle vurgusuyla düzenler; bu yüzden tam ve belirli bir nesnenin zarf bilgisine göre tek bir zorunlu yeri yoktur.
Cümlenin ilerleyen bölümündeki belirli nesne vurguyu üzerine alabilir: Ze heeft gisteren de auto gewassen. hangi arabayı yıkadığını öne çıkarabilir. Uzun bir nesne de özel bir karşıtlık olmadan cümlenin ilerleyen bölümünde yer alabilir. Bazı belirsiz nesneler belirli bir öğeyi, bütün bir sınıfı veya açık bir karşıtlığı anlatmak için sola geçebilir; ancak bu sıra özel bağlam veya vurgu isteyebilir. Nötr bir B1 cümlesinde bağlam başka bir sıra gerektirmedikçe tablodaki verili-önce ve yeni-sonra kalıbını kullan.
Kısa zamirleri zarf bilgilerinden önce yerleştir
Ik heb hem gisteren gezien. (Onu dün gördüm.) Türkçedeki "onu dün gördüm" sırasını kelimesi kelimesine kopyalama. Hollandacada kısa ve vurgusuz hem, çekimli fiil heb sonrasında; zaman, tarz ve yer bilgilerinden ve bütün cümleyi olumsuz yapan niet sözcüğünden önce gelir: Ik heb hem gisteren niet kunnen bellen. (Onu dün arayamadım.) Bu yüzden Ik heb gisteren hem gezien. yerine nötr Ik heb hem gisteren gezien. sırasını kullan. Vurgulu bir zamir açık karşıtlıkta daha sonra gelebilir; nesne zamirlerinin yerine bak.
niet ve geen kullan
Ik heb de film niet gezien. (Filmi görmedim.) Bütün cümlenin nötr olumsuzluğunda belirli bir nesne veya nesne zamiri niet sözcüğünden önce gelir: Ik heb hem niet gezien. (Onu görmedim.) een ile kullanılan ya da tanımlıksız olan belirsiz nesne normalde geen ile olumsuz yapılır: Ik heb geen film gezien. (Hiç film görmedim.) Karşıtlık bildiren niet, Ik heb niet één film gezien, maar twee. (Bir değil, iki film gördüm.) cümlesinde yine mümkündür. niet mi, geen mi? ve niet sözcüğünün yeri konularına bak.
Nesneleri sondaki fiil ve ön eklerden önce tut
Ik haal vanmorgen een pakket op. (Bu sabah bir paket alıyorum.) Nesne ayrılan op ön ekinden önce kalır. Nötr bir B1 cümlesinde sondaki ortaçtan, mastardan veya fiil kümesinden de önce kalır.
| Cümle yapısı | Nötr örnek | Cümleyi kapatan öğe |
|---|---|---|
| Ayrılabilir çekimli fiil | Ik haal vanmorgen een pakket op. (Bu sabah bir paket alıyorum.) | op |
| Tamamlanmış zaman | Ik heb vanmorgen een pakket opgehaald. (Bu sabah bir paket aldım.) | opgehaald |
| Kiplik fiili ve mastar | Ik wil vanmorgen een pakket ophalen. (Bu sabah bir paket almak istiyorum.) | ophalen |
| Sondaki fiil kümesi | Ik heb hem gisteren niet kunnen bellen. (Onu dün arayamadım.) | kunnen bellen |
Sıradan bir çekimli fiilde sonda fiil veya ön ek bulunmayabilir: Ik koop morgen een fiets. (Yarın bir bisiklet alıyorum.) Aynı bilgi kalıbı yine geçerlidir. Nesneyi sondaki fiil kümesinin içine veya ayrılmış ön ekin arkasına taşıma. Hollandaca çok uzun bir öğeyi ileri düzey bir ek açıklama olarak sondaki fiillerden sonra koyabilir; ancak bunu nötr varsayılan olarak kullanma.
- *Ik heb de brief vanmorgen gepost.* cümlesinde hangi sözcükler doğrudan nesnedir?
- Ik
- heb gepost
- de brief
- vanmorgen
*Wat heb ik gepost?* diye sor. Yanıt *de brief* olur; bu yüzden bu grup doğrudan nesnedir. *Vanmorgen* zamanı belirtir. *Ik* öznedir. *Heb gepost* yüklemdir.
- Hangi cümle kısa ve verili nesne *de auto* öğesini *gisteren* önüne koyarak nötr B1 kalıbını izler?
- Ze heeft de auto gisteren gewassen.
- Ze heeft gisteren de auto gewassen.
- Ze de auto heeft gisteren gewassen.
- Gisteren de auto ze heeft gewassen.
Verili nesne *de auto* öğesini *gisteren* önüne koymak zamanı yeni bilgi olarak sunar: *Ze heeft de auto gisteren gewassen.* Nesne cümlenin ilerleyen bölümünde olduğunda veya daha çok vurgu aldığında *Ze heeft gisteren de auto gewassen.* sırası da dilbilgiseldir.
- Boşluğu doldur: *Ik heb ___ gekocht.* (dün bir bisiklet aldım; bisiklet yeni bilgidir)
- een fiets gisteren
- gisteren een fiets
- gisteren de fiets
- een fiets
Yeni nesne *een fiets*, zaman sözcüğü *gisteren* sonrasında gelir: *Ik heb gisteren een fiets gekocht.*
- Hangi cümle kısa nesne zamirini nötr yerine koyar ve sondaki fiil kümesini birlikte tutar?
- Ik heb gisteren niet hem kunnen bellen.
- Ik heb hem gisteren niet kunnen bellen.
- Ik heb gisteren hem kunnen niet bellen.
- Ik hem heb gisteren niet kunnen bellen.
Kısa zamir *hem*, *gisteren* ve *niet* önünde gelir; *kunnen bellen* ise sonda birlikte kalır: *Ik heb hem gisteren niet kunnen bellen.*
- *Ik heb een film gezien* (bir film gördüm) normalde nasıl olumsuz yapılır?
- Ik heb een film niet gezien.
- Ik heb niet een film gezien.
- Ik heb geen film gezien.
- Ik heb de film geen gezien.
*een* alan belirli olmayan nesne normalde *geen* alır: *Ik heb geen film gezien.* *niet één ... maar twee* kalıbını yalnızca sayıda açık bir karşıtlık için kullan.
Kendini test et
Question 1 of 5
Ik heb de brief vanmorgen gepost. cümlesinde hangi sözcükler doğrudan nesnedir?