hebben (sahip olmak) mi, yoksa zijn (olmak) mi? Bileşik zaman yardımcı fiilini seçmek

Ik heb twee uur gefietst. (İki saat bisiklete bindim.) Ik ben naar Utrecht gefietst. (Utrecht’e bisikletle gittim.) İki cümlede de fietsen (bisiklete binmek) kullanılır; ancak ilk cümle bir etkinliği, ikinci cümle ise bir hedefe doğru hareketi anlatır. Bu fark, bileşik zamandaki yardımcı fiili değiştirir.

Felemenkçe şimdiki bileşik zaman, ana fiile yardım eden bir fiil olan yardımcı fiille bir geçmiş zaman ortacını birlikte kullanır. Geçmiş zaman ortacı, eylemi tamamlanmış olarak sunan bir fiil biçimidir; örneğin gewerkt (çalışmış) veya gegaan (gitmiş). Ik heb gewerkt. (Çalıştım.) cümlesinde heb yardımcı fiil, gewerkt ise geçmiş zaman ortacıdır. Çoğu fiil hebben (sahip olmak) kullanır. Daha küçük bir grup zijn (olmak) kullanır; bazı fiiller ise anlamları ya da cümle yapısı değiştiğinde iki yardımcı fiilden birini alabilir.

• Çoğu eylem ve etkinlik için önce hebben düşün: We hebben gewerkt. (Çalıştık.) Zij heeft een boek gelezen. (Bir kitap okudu.)
• zijn alan yaygın fiilleri tam bileşik zaman biçimleriyle öğren: gaan → is gegaan (gitti), worden → is geworden (oldu).
• İki yardımcı fiili de alabilen fiillerde bütün cümlenin anlamına bak.

Bu gruptaki birçok fiil, öznenin yeni bir duruma geçmesini ya da yeni bir yere ulaşmasını anlatır. Listede sabit istisnalar da vardır; bu yüzden tek bir kısa kurala güvenmek yerine tam bileşik zaman biçimini ezberlemek daha güvenlidir.

İki yaygın fiil, tek bir kısa kuralın neden yetmediğini gösterir. Blijven (kalmak) değişimi değil devamlılığı anlatır, ama yine de zijn kullanır. Beginnen (başlamak), biri bir şeye başladığında bile zijn ile kalır: Ik ben een cursus begonnen. (Bir kursa başladım.)

lopen (yürümek), fietsen (bisiklete binmek), rijden (araç sürmek), zwemmen (yüzmek) ve vliegen (uçmak) gibi fiiller iki yardımcı fiili de kullanabilir. Cümlenin neyi öne çıkardığına bak.

• Etkinlik, süre ya da tekrar öndeyse → hebben: Ik heb twee uur gelopen. (İki saat yürüdüm.)
• Bir yere doğru ya da bir yerin içinden hareket öndeyse → zijn: Ik ben naar het station gelopen. (İstasyona yürüdüm.)

Bir yerin adını söylemek yardımcı fiili tek başına belirlemez. Ze heeft langs het kanaal gefietst. (Bir süre kanal boyunca bisiklete bindi.) bisiklete binmeyi bir etkinlik olarak sunar. Ze is langs het kanaal gefietst. (Bir yere giderken kanal boyunca bisikletle ilerledi.) kanalı güzergâhının bir parçası olarak sunar. Farkı, verilmek istenen anlam yaratır.

Doğrudan nesne, bir eylemden doğrudan etkilenen kişi ya da şeyi belirtir. Bazı fiiller öznenin değişmesini ya da birinin doğrudan nesneyi değiştirmesini anlatabilir. İlk kullanımda fiil zijn, ikinci kullanımda ise hebben alır.

Doğrudan nesne alan fiillerin çoğu hebben kullanır. Dönüşlü fiil, me, je ya da zich gibi özneye geri gönderme yapan bir zamir kullanır. Dönüşlü fiiller de normalde hebben kullanır: Ik heb me gewassen. (Yıkandım.) Hij heeft zich vergist. (Yanıldı.) Bunlar istisnaları olan genel örüntülerdir; beginnen yaygın bir istisnadır.

Hiçbir kısa kural bütün fiilleri öngöremez. Örneğin standart Felemenkçede hem We hebben een nieuwe cursus gestart hem de We zijn een nieuwe cursus gestart (Yeni bir kurs başlattık) kabul edilir. Doğrudan nesne olmadan starten, zijn kullanır: De cursus is gestart. (Kurs başladı.) Bir fiil yukarıdaki örüntülere uymuyorsa iyi bir sözlüğe bak ve yardımcı fiili ortaçla birlikte öğren.

• Her fiille hebben kullanma: doğrusu Ik ben gegaan (Gittim) ve Hij is ziek geworden (Hastalandı) biçimleridir.
• Her tür hareket için zijn kullanma: Ik heb de hele dag gereden. (Bütün gün araç sürdüm.)
• Her olayın öznenin başka bir duruma geçtiği anlamına geldiğini sanma: Het heeft hard geregend. (Çok yağmur yağdı.)
• Bu makale, geçmiş zaman ortacından önce hebben ile zijn arasındaki seçimi açıklar.
• İki mastarlı bir bileşik zaman başka bir kurala uyar: Ik heb moeten werken. (Çalışmak zorunda kaldım.) Ze is gaan fietsen. (Bisiklete binmeye gitti.) Ortaç yerine mastar kullanma kuralına bak.

1. Fiili sabit bir zijn fiili olarak, örneğin gaan, komen, blijven, worden, veya gebeuren biçiminde mi biliyorsun? zijn kullan.
2. İkisini de alabilen bir hareket fiili mi? Etkinlik için hebben, bir yere doğru ya da bir yerin içinden hareket için zijn kullan.
3. veranderen veya genezen gibi dönüşümlü kullanılan bir fiil mi? Özne değiştiğinde zijn, değişen şey doğrudan nesne olduğunda hebben kullan.
4. Bu örüntülerin hiçbiri uymuyorsa olağan başlangıç noktası hebben'dir. Seçim önemli olduğunda sözlüğe bak.