Van COA-opvang naar een gemeente: de inburgeringsreis van de asielmigrant in cijfers

Voordat een asielstatushouder ooit begint met inburgeren in een gemeente, legt hij of zij een reis af door het opvangsysteem — en volgens CBS-cijfers tot eind 2025 is die reis zelden kort of eenvoudig. Ongeveer 87% van de asielmigranten verhuisde minstens één keer tussen opvanglocaties voordat ze uiteindelijk in een gemeente werden gehuisvest, en slechts ongeveer 3 op de 10 werden geplaatst in een gemeente binnen 20 kilometer van de COA-locatie (het centrale orgaan voor asielopvang) waar ze woonden op het moment van koppeling. Op deze pagina analyseren we officiële cijfers van de CBS Statistiek Wet inburgering; wij zijn geen overheidsinstantie en produceren deze statistieken niet, we vatten ze alleen samen.

• Dit is uitsluitend een verhaal over asielmigranten. Gezinsmigranten en "overige" migranten vestigen zich direct bij hun referent (de persoon bij wie ze zich in Nederland voegen) en gaan nooit door de COA-opvang, dus de onderstaande opvangreis is niet op hen van toepassing.
• Bijna iedereen verhuist eerst. Slechts ongeveer 13% van de asielmigranten werd in een gemeente gehuisvest zonder enige tussentijdse verhuizing; ongeveer 87% verhuisde minstens één keer, en ruim 40% verhuisde drie keer of vaker.
• Plaatsing is vaak ver van waar men zat. Ongeveer 30% werd gekoppeld aan een gemeente op 20 tot 60 km van hun COA-locatie, en ongeveer 40% werd op 60 km of meer geplaatst; slechts ongeveer 15% bleef op dezelfde plek.
• Het inburgeren begint vaak al voordat de gemeente begint. Ongeveer 55% van de asielmigranten deed minstens één inburgeringsactiviteit tijdens de opvang, en ongeveer 45% nam deel aan voorinburgering.
• De meesten vestigen zich redelijk snel zodra ze plichtig zijn. Ongeveer 46% vestigde zich binnen zes maanden na de start van hun inburgeringsplicht in een gemeente, en een verder groot deel was al gevestigd toen de plicht begon.

Een asielmigrant die een verblijfsvergunning krijgt, wordt statushouder en wordt gekoppeld aan een gemeente, die vervolgens verantwoordelijk wordt voor de huisvesting en de inburgering. Terwijl ze wachten op huisvesting verblijven ze meestal in COA-locaties (het centrale orgaan voor asielopvang), en ze kunnen meerdere keren tussen locaties worden verplaatst. Tijdens die opvangperiode start de gemeente een brede intake en stelt ze een PIP op (Persoonlijk plan Inburgering en Participatie), en biedt het COA voorinburgering aan: basislessen Nederlands en oriëntatie voordat de formele route begint.

Het duidelijkste teken dat de opvangreis zelden direct is, is het aantal tussentijdse verhuizingen. De onderstaande tabel laat zien hoe vaak asielmigranten binnen het opvangsysteem verhuisden voordat ze uiteindelijk in een gemeente werden gehuisvest, op basis van ongeveer 67.600 mensen.

Als we iedereen met minstens één verhuizing optellen, komen we op ongeveer 58.700 van de 67.600 mensen, oftewel ongeveer 87%. Meer dan 40% verhuisde drie keer of vaker, en ongeveer 22% verhuisde vier keer of vaker. Voor iemand die probeert zich te vestigen, de taal te leren en een route te starten, maakt dit heen-en-weer geschuif deel uit van de geleefde werkelijkheid voordat een gemeente überhaupt hun vaste thuis wordt.

Het tweede deel van de reis is afstand. Het CBS meet, op het moment van koppeling, hoe ver de toegewezen gemeente ligt van de COA-opvanglocatie waar de persoon woonde. De onderstaande tabel laat die verdeling zien voor asielmigranten, op basis van ongeveer 61.500 mensen.

De grootste afzonderlijke categorie is 20 tot 60 km, met ongeveer 30%. Slechts ongeveer 15% werd gekoppeld aan dezelfde plek waar ze al woonden, en ongeveer 40% werd op 60 km of meer geplaatst — een aanzienlijke afstand in een klein land, vaak met als gevolg een nieuwe regio, een nieuwe dialectomgeving en een frisse start ver weg van elk steunnetwerk dat tijdens de opvang was opgebouwd.

De inburgeringsplicht en de verhuizing naar een gemeente vallen niet altijd samen. Het CBS meet de tijd tussen de start van de plicht en de vestiging in een gemeente. De onderstaande tabel laat dat zien voor asielmigranten, op basis van ongeveer 71.200 mensen.

Als we alleen de tijd na de start van de plicht tellen, vestigde ongeveer 32.400 mensen — ongeveer 46% van de hele groep — zich binnen zes maanden, en ongeveer 11% deed er meer dan een jaar over. Verder woonde ongeveer 23% al in een gemeente tegen de tijd dat de plicht begon. Voor de meeste asielmigranten is de kloof tussen plichtig worden en een vast gemeentelijk adres hebben dus een kwestie van maanden, niet jaren — al loopt die voor een minderheid ruim langer dan een jaar op.

Inburgeren hoeft niet te wachten op het gemeentelijke adres. Tijdens de COA-opvangovereenkomst kunnen asielmigranten al een brede intake doen, een PIP laten opstellen of deelnemen aan voorinburgering. De onderstaande tabel laat de deelname aan deze activiteiten zien, op basis van ongeveer 68.100 mensen.

Ongeveer 55% deed minstens één inburgeringsactiviteit tijdens de opvang, waarbij voorinburgering de meest voorkomende afzonderlijke activiteit was met ongeveer 45%. De categorieën van de brede intake overlappen met voorinburgering, en daarom tellen ze niet zomaar op tot het totaal "minstens één"; de onderste rij is het ontdubbelde cijfer voor iedereen die een van deze activiteiten deed. De kern is dat voor een duidelijke meerderheid het inburgeren al gaande is voordat de gemeente het formeel overneemt.

Voorinburgering wordt tijdens de opvang aangeboden, en deelname wordt geregistreerd als een instemming: ja, nee of onbekend. Onder asielmigranten verdeelt de geregistreerde instemming zich als volgt.

Als we de onbekenden buiten beschouwing laten, stemden ongeveer 41.700 asielmigranten in met voorinburgering en weigerden ongeveer 13.700 — ongeveer drie keer ja voor elke nee. Instemmen is niet hetzelfde als afronden: het registreert de bereidheid om deel te nemen, niet de gevolgde lessen. Toch is de richting duidelijk: de meeste asielmigranten kiezen voor vroege inburgering wanneer die tijdens de opvang wordt aangeboden.

Niet elke koppeling houdt stand. Het CBS telt apart de asielmigranten die meer dan eens aan een gemeente werden gekoppeld. Over alle cohorten ging dit om ongeveer 2.635 mensen, en de meeste van die herkoppelingen (ongeveer 62%) vonden plaats voordat de brede intake überhaupt was begonnen — dus voor de grote meerderheid onderbrak een tweede koppeling geen inburgeringsproces dat al liep.

Als u statushouder bent en wacht op huisvesting, zeggen deze cijfers iets geruststellends en iets eerlijks. Het eerlijke deel: meerdere keren verhuizen en ver van uw huidige plek worden geplaatst is normaal, geen teken dat er iets is misgegaan. Het geruststellende deel: de meeste mensen vestigen zich binnen maanden, en meer dan de helft doet al inburgeringsactiviteiten tijdens de opvang — dus ja zeggen tegen voorinburgering en tegen de brede intake is de gebruikelijke, verstandige keuze, en het geeft u een voorsprong voordat uw gemeente het overneemt.

Voor het grotere plaatje van wie deze nieuwkomers zijn, zie onze analyse van de demografie van nieuwe inburgeraars. Voor wat er gebeurt zodra u zich vestigt en hoe snel uw PIP wordt opgesteld, zie PIP-timing per gemeente. En voor de wet die deze hele reis omkadert, lees wat er veranderde onder de Wet inburgering 2021.