Formele verbindende bijwoorden: echter, bovendien, derhalve en woordvolgorde

Formele verslagen, besluiten en betogen verbinden gedachten vaak met woorden als bovendien, niettemin en derhalve. Dit zijn verbindende bijwoorden. Ze drukken een relatie met de voorafgaande tekst uit, maar nemen ook een plaats in hun eigen zin in.

Zet het bijwoord op zinsplaats 1 en gebruik de V2-volgorde, of zet het later in de zin. Een met een komma afgescheiden aanloop staat buiten de zin en veroorzaakt geen inversie.

1. Kies de benodigde relatie: toevoeging, tegenstelling, gevolg of een terzijde.
2. Vult het verbindende bijwoord zinsplaats 1, zet dan de persoonsvorm direct erna: Niettemin blijft de regeling van kracht.
3. Vult het onderwerp zinsplaats 1, zet het verbindende bijwoord dan later: De regeling blijft niettemin van kracht.
4. Gebruik je het bijwoord als losse aanloop, zet dan een komma en begin de eigenlijke zin met de gewone woordvolgorde: Bovendien, de termijn is al verstreken.

Het eerste patroon volgt de gewone V2-structuur van een hoofdzin: het bijwoord neemt de eerste zinsplaats in, dus de persoonsvorm staat vóór het onderwerp. Het derde patroon heeft een aanloop, een korte opening buiten de zin. De komma markeert de grens; de zin zelf begint nog steeds met de bewijsstukken ontbreken.

Kies eerst op betekenis en daarna pas op plaats. Verschillende woorden overlappen, maar ze verbinden niet allemaal dezelfde gedachten.

In minder formele tekst vervangt daarom of dus vaak derhalve, kan toch voor niettemin staan en kan maar echter vervangen. Het formele woord kan beter passen in een beleidsnotitie of beredeneerd antwoord, maar formaliteit maakt een onnauwkeurige relatie niet correct.

Weliswaar bereidt gewoonlijk een beperking voor, vaak met maar: je aanvaardt één punt voordat je het begrenst. De ruimere betekenis en parallelle structuur van zulke paren horen bij paarsgewijze verbindingswoorden.

Een verbindend bijwoord veroorzaakt alleen inversie wanneer het zelfstandig de eerste zinsplaats inneemt. Dit is een sterk en bruikbaar patroon met bovendien, daarentegen, niettemin en derhalve.

Tussen een bijwoord op zinsplaats 1 en de persoonsvorm hoort geen komma: Derhalve wordt het bezwaar afgewezen. Een komma kondigt een andere structuur aan, namelijk de losse aanloop hieronder.

Sommige verbindende bijwoorden kunnen de volgende boodschap van buiten de eigenlijke zin inleiden. In gesproken taal staat er een pauze; in geschreven taal geeft een komma die weer: Niettemin, wij zetten het onderzoek voort. Het onderwerp wij staat dan vóór de persoonsvorm zetten, want de zin begint pas na de komma.

Beide kolommen zijn grammaticaal, maar de versie met komma staat losser en is retorisch gemarkeerd. In gewone formele tekst loopt de versie op zinsplaats 1 of in het middenstuk vaak soepeler. Deze pagina behandelt alleen het verbindingspatroon; dislocatie naar links en rechts behandelt losstaand zinsmateriaal breder.

Zet echter voor betrouwbaar modern gebruik later in de zin of gebruik het als aanloop met een komma: Wij kunnen echter geen termijn garanderen. of Echter, wij kunnen geen termijn garanderen. Het tweede patroon is correct formeel Nederlands en behoudt na de komma de volgorde onderwerp–persoonsvorm.

Ook evenwel en immers staan het veiligst in het midden of als aanloop met een komma, niet zelfstandig op zinsplaats 1. Dwing niet elk woord uit deze groep in dezelfde positie.

Een verbindend bijwoord is een zinsdeel en kan verschuiven. Een nevenschikkend voegwoord, zoals en, maar of want, verbindt eenheden van buiten de volgende zin en kan niet naar het middenstuk daarvan verschuiven.

Combineer niet twee markeerders voor dezelfde tegenstelling in één zin: vermijd maar de raad steunt het echter. Kies maar de raad steunt het of de raad steunt het echter. Gewone verbindende bijwoorden en het bijzondere dubbele gedrag van dus staan op de pagina over verbindende bijwoorden en V2.

• Behoud na een verbindend bijwoord op zinsplaats 1 niet de volgorde onderwerp–persoonsvorm: schrijf Derhalve wordt de aanvraag afgewezen, niet Derhalve de aanvraag wordt afgewezen.
• Zet in het patroon op zinsplaats 1 geen komma: schrijf Niettemin blijft hij zonder komma.
• Gebruik na een aanloop met komma geen inversie: schrijf Echter, wij kunnen dit niet bevestigen.
• Presenteer kaal Echter + persoonsvorm + onderwerp niet als het enige correcte patroon; de aanvaardbaarheid ervan is omstreden.
• Kies de relatie nauwkeurig: bovendien voegt toe, daarentegen stelt twee gevallen tegenover elkaar en derhalve geeft een gevolg.

Vergelijk nevenschikkende voegwoorden en onderschikkende voegwoorden. Herhaal vooropplaatsing en inversie en het hoofdzinsschema voor de twee interne posities.