Hoe Nederland inburgeraars aan een leerroute toewijst: CBS-cijfers over de B1-, Onderwijs- en Z-route

Van de 97.890 nieuwkomers die onder de Wet inburgering 2021 een leerroute hebben gekregen, laten de CBS-cijfers zien dat ongeveer 70% in de B1-route is geplaatst, 23% in de Z-route (zelfredzaamheidsroute) en 7% in de Onderwijsroute. Volgens het CBS hangt de route waar iemand in terechtkomt nauw samen met het advies van de leerbaarheidstoets: van iedereen voor wie het advies luidt dat B1 haalbaar is, wordt ongeveer 83% aan de B1-route toegewezen. We analyseren deze officiële CBS-statistieken; Inburgering.org is niet het CBS of een overheidsinstantie, en we vatten de cijfers alleen samen.

Data voor het laatst bijgewerkt: eind 2025 (voorlopige CBS-cijfers).

• De B1-route is de standaard. Van de mensen met een vastgestelde route neemt de B1-route ongeveer 70% voor zijn rekening, de Z-route ongeveer 23% en de Onderwijsroute ongeveer 7%.
• De leerbaarheidstoets bepaalt grotendeels de route. Van degenen met het advies "B1 haalbaar" komt ongeveer 83% in de B1-route terecht; van degenen met het advies "B1 niet haalbaar" ongeveer 64% in de Z-route.
• Leerroutewisselingen komen weinig voor — behalve vanuit de Onderwijsroute. Ongeveer 32% van de mensen die in de Onderwijsroute beginnen, stapt later over naar de B1- of Z-route, terwijl slechts ongeveer 4% van de B1-routestarters afzakt naar de Z-route.
• Afschaling is ingestort. Ongeveer 25% van het cohort 2022 werd afgeschaald naar een lagere route; voor het cohort 2025 is dat ongeveer 1%.
• De alfabetiseringsbehoefte is geconcentreerd in de Z-route. Ongeveer 68% van de asielmigranten in de Z-route heeft een alfabetiseringscursus nodig, tegenover ongeveer 12% in de B1-route.

De Wet inburgering 2021 (de inburgeringswet die op 1 januari 2022 in werking trad) leidt elke inburgeringsplichtige nieuwkomer door een van de drie leerroutes. Uw gemeente bepaalt welke route bij u past en legt die vast in uw PIP (Persoonlijk plan Inburgering en Participatie), na een brede intake en een leerbaarheidstoets. Kort samengevat:

• B1-route: toewerken naar Nederlands op niveau B1, plus kennis van de Nederlandse maatschappij (KNM) en participatie. De standaardroute voor mensen die redelijkerwijs B1 kunnen halen.
• Onderwijsroute: een intensief taal- en studietraject gericht op jongere nieuwkomers die willen doorstromen naar Nederlands onderwijs.
• Z-route (Zelfredzaamheidsroute): een op participatie gerichte route voor mensen voor wie B1 of studie niet realistisch is, opgebouwd rond uren taalleren en activering in plaats van examens op hoog niveau.

Voor de regels achter elke route, zie onze gidsen over de B1-route, de Onderwijsroute en de Z-route, plus het overzicht van wat er veranderde onder de Wet inburgering 2021.

De onderstaande tabel laat zien hoe de 97.890 mensen met een vastgestelde leerroute zijn verdeeld, volgens het CBS, opgeteld over de cohorten 2022–2025. De percentages betreffen mensen die al een route in hun PIP hebben; mensen zonder een definitieve route zijn buiten beschouwing gelaten.

Het aandeel van de B1-route is over de cohorten vrij stabiel gebleven, variërend van ongeveer 68% (2022) tot ongeveer 74% (2025), volgens het CBS. Het aandeel van de Z-route is gedaald van ongeveer 27% in het cohort 2022 tot ongeveer 19% in het cohort 2025, terwijl de Onderwijsroute gedurende de hele periode klein is gebleven.

Voordat de route wordt vastgesteld, leggen de meeste nieuwkomers een leerbaarheidstoets af die een advies oplevert: ofwel "B1 haalbaar" ofwel "B1 niet haalbaar". De gemeente is niet gebonden aan dat advies, maar de CBS-cijfers laten zien dat zij het nauwgezet volgt. De onderstaande tabel laat per advies zien aan welke route mensen daadwerkelijk werden toegewezen.

Als we ons beperken tot mensen die al een definitieve PIP-route hebben, is het verband nog sterker: van degenen met het advies "B1 haalbaar" zit ongeveer 86% in de B1-route. Let op: sommige mensen met het advies "B1 niet haalbaar" worden toch in de B1-route geplaatst (ongeveer 29% van die adviesgroep), dus de toets is een sterke sturing, geen automatische horde.

Een route is niet altijd definitief. Het CBS registreert leerroutewisselingen vanuit iemands eerste route. Het patroon is duidelijk: wisselen komt weinig voor, behalve vanuit de Onderwijsroute, die veruit het hoogste uitstroompercentage kent. De onderstaande percentages betreffen iedereen die in de genoemde route is gestart.

Volgens het CBS stapt ongeveer 32% van de mensen die in de Onderwijsroute beginnen later over naar de B1- of Z-route — wat past bij het beeld dat de Onderwijsroute een intensief, veeleisend traject is dat niet iedereen kan volhouden. De beweging tussen de B1- en Z-route gaat beide kanten op, maar blijft klein, op ongeveer 4% (B1 afzakken naar Z) en 7% (Z opstromen naar B1).

Een afschaling (overgang naar een lagere route) is een specifiek soort wisseling: iemand wordt naar een route met een lager taaldoel gebracht, meestal omdat de oorspronkelijke route te ambitieus bleek. De CBS-cijfers laten zien dat afschaling in het eerste cohort veel voorkwam en sindsdien sterk is gedaald — een teken dat de routetoewijzing aan het begin nauwkeuriger is geworden.

Lees de daling zorgvuldig. Nieuwere cohorten hebben minder tijd gehad voor een afschaling, dus een deel van de daling weerspiegelt hoe recent mensen zijn ingestroomd. Maar het verschil tussen ongeveer 25% (2022) en ongeveer 1% (2025) is groot genoeg dat een betere initiële plaatsing de meer waarschijnlijke hoofdoorzaak is, gezien het patroon in de CBS-cijfers.

Sommige nieuwkomers hebben een alfabetiseringscursus nodig voordat of terwijl ze de taal leren — ze leren lezen en schrijven in het Latijnse alfabet, niet alleen Nederlands. Het CBS rapporteert dit voor asielmigranten per route, en het contrast is groot: de alfabetiseringsbehoefte concentreert zich sterk in de Z-route.

Volgens het CBS heeft ongeveer 68% van de asielmigranten in de Z-route een alfabetiseringscursus nodig, tegenover ongeveer 31% van alle asielmigranten over de routes heen. Dit helpt verklaren waarom de Z-route op participatie gericht is in plaats van op examens: een groot deel van de deelnemers begint vanuit een alfabetiseringsbasis, waardoor het halen van B1 binnen de standaardtermijn onrealistisch is.

Statistieken beschrijven het gemiddelde; uw eigen route wordt door uw gemeente in uw PIP vastgesteld, op basis van uw brede intake en leerbaarheidstoets, niet op basis van deze percentages. De cijfers zijn vooral nuttig als context: ze laten zien dat het advies van de leerbaarheidstoets een sterke sturing naar uw route is, dat leerroutewisselingen weinig voorkomen (dus de eerste beslissing blijft meestal staan), en dat de Z-route is opgebouwd rond participatie en alfabetisering in plaats van het halen van B1.

Voor het niveau dat nieuwkomers daadwerkelijk over de routes heen halen, zie welk taalniveau inburgeraars behalen. Om de routegids te lezen die bij uw PIP past, begint u met de gids voor de B1-route, Z-route of Onderwijsroute, en voor de bredere DUO-blik op de routeverdeling, zie onze pagina met statistieken over inburgeringsroutes.