Zwangerschap en bevalling in Nederland: de verloskundige, wat de verzekering dekt en wat je zelf betaalt

Een gezonde zwangerschap in Nederland wordt begeleid door een verloskundige, niet door een ziekenhuisarts. Zij is een zelfstandig medisch professional met een eigen praktijk in jouw buurt. In Nederland heb je geen verwijzing nodig. Je neemt zelf contact op met een verloskundigenpraktijk. Je ziet alleen een gynaecoloog als daar een medische reden voor is. Deze gids behandelt wat je in welke week moet regelen, wat de basisverzekering betaalt, en welke bedragen je zelf betaalt in 2026. Ook komt het papierwerk rond de bevalling aan bod: het kind erkennen, de keuze van de achternaam, de aangifte van geboorte binnen 3 dagen, de verzekering van de baby en het ouderschapsverlof.

Een eerstelijns verloskundige werkt in een praktijk in jouw omgeving en begeleidt gezonde zwangerschappen. Zij controleert je bloeddruk, volgt de groei van de baby, legt de prenatale screening uit, begeleidt de bevalling en komt daarna bij je op kraambezoek. Een tweedelijns verloskundige werkt in een ziekenhuis samen met een gynaecoloog. Dit wordt een klinisch verloskundige genoemd. Zij heeft extra scholing voor zwangerschappen met een hogere kans op problemen. Voorbeelden zijn diabetes, hoge bloeddruk, of een baby die niet groeit zoals verwacht.

Je gaat van de eerste naar de tweede lijn via een verwijzing van je eigen verloskundige. Zorginstituut Nederland noemt de gebruikelijke redenen: hoge bloeddruk, complicaties bij een eerdere zwangerschap of bevalling, een bevinding bij het ongeboren kind, of een groei die afwijkt van wat verwacht wordt. De verwijzing kan de hele zwangerschap dekken of maar een deel ervan. Zodra de medische reden vervalt, ga je terug naar je eigen verloskundige. Beide routes worden betaald uit het basispakket.

De meeste verloskundigen werken in een groepspraktijk. Ze wisselen elkaar af tussen spreekuren en diensten, dus je ontmoet meerdere verloskundigen tijdens je zwangerschap, en degene die dienst heeft, staat je bij tijdens de bevalling. Sommige praktijken werken één-op-één, wat caseload verloskunde wordt genoemd. Praktijken bestrijken meestal een postcodegebied, zodat ze je snel kunnen bereiken bij een noodgeval. Vergelijk je praktijken, vraag dan hoeveel verloskundigen er werken, hoeveel bevallingen ze per maand begeleiden, en welke postcodes ze bedienen.

Je schrijft je in zodra je een positieve zwangerschapstest hebt. De eerste afspraak is meestal rond week 8. Je hebt minstens dertien afspraken gedurende een zwangerschap. Het ritme is één afspraak in het eerste trimester, daarna elke 4 tot 6 weken vanaf week 12. Vanaf week 24 is dat elke 3 weken, vanaf week 32 elke 2 weken, en wekelijks vanaf week 37. Zes weken na de bevalling kom je nog één keer terug voor een laatste controle (nacontrole). Je vindt praktijken door te zoeken op "verloskundigenpraktijk" plus je postcode of woonplaats. Je huisarts kan ook de praktijken noemen die jouw adres bedienen.

Vóór elke screening heb je een uitgebreider gesprek met je verloskundige, counseling genoemd. Ze legt uit waarop elk onderzoek test en wat een uitslag zou betekenen. Daarna beslis je zelf welke onderzoeken je wilt. Geen enkel onderzoek is verplicht. Het counselinggesprek is gratis.

De NIPT kost je niets. De overheid betaalt voor elke zwangere onder begeleiding in Nederland, ongeacht je leeftijd. Bij een medische indicatie betaalt de verzekeraar in plaats daarvan, en het telt nog steeds niet mee voor je eigen risico. Vervolgonderzoek na een afwijkende uitslag ligt anders. De vlokkentest en de vruchtwaterpunctie komen uit het basispakket en kunnen meetellen voor je eigen risico. Vraag je verzekeraar hoeveel je dit jaar nog over hebt.

De 20-wekenecho zoekt naar lichamelijke aandoeningen zoals een open ruggetje, hartafwijkingen en nierproblemen. Het duurt ongeveer 30 minuten en de echoscopist deelt de uitslag direct mee. Bij ongeveer 5 op de 100 zwangerschappen ziet de echoscopist iets wat op een aandoening kan wijzen, en dan kun je kiezen voor vervolgonderzoek. De 13-wekenecho lijkt erop maar is vroeger en minder gedetailleerd. In Nederland kun je die alleen krijgen als onderdeel van de wetenschappelijke IMITAS-studie, die de voor- en nadelen van zo vroeg scannen onderzoekt. Je verloskundige legt de studie uit voordat je kiest.

Het bloedonderzoek bij zwangeren wordt aangeboden bij je eerste afspraak, meestal rond week 12. Het test op hepatitis B, hiv en syfilis, en het bepaalt je bloedgroep en of je antistoffen tegen bloedgroepen bij je draagt. Alle drie de infecties kunnen tijdens de zwangerschap worden behandeld om de baby te beschermen, daarom wordt het onderzoek vroeg aangeboden. Het is vrijwillig en gratis. Vier weken na de bloedafname verschijnen de uitslagen ook in MijnRIVM.

Als je zwangerschap gezond is en er geen extra risico's worden verwacht, beval je in de eerste lijn en kies je zelf de plek. Je eigen verloskundige begeleidt je in alle drie de gevallen, ondersteund door een kraamverzorgende.

• Thuis (thuisbevalling). Je eigen verloskundige en een kraamverzorgende komen naar je toe. De basisverzekering dekt het volledig en het telt niet mee voor je eigen risico. Ongeveer de helft van de thuisbevallingen wordt tijdens de bevalling overgedragen naar het ziekenhuis, meestal zonder spoed. Bij 3 op de 100 gebeurt de overdracht met de ambulance. Thuis kun je gebruikmaken van een warme douche, een bevalbad dat je zelf huurt, houdingsveranderingen, massage of een TENS-apparaat, maar geen pijnstillende medicatie.
• In een geboortecentrum. Een ruimte met een huiselijke sfeer en de apparatuur van een verloskamer, vaak in of naast een ziekenhuis. Je eigen verloskundige begeleidt je. Sommige centra bieden lachgas aan als pijnstilling. Andere medische pijnstilling is daar niet beschikbaar. Meestal ga je 2 tot 4 uur na de bevalling naar huis. Je betaalt een eigen bijdrage.
• In het ziekenhuis zonder medische reden (poliklinische bevalling). Je eigen verloskundige begeleidt je in een verloskamer van het ziekenhuis. Je rijdt er zelf heen zodra de bevalling begint. Meestal ga je 2 tot 4 uur na de bevalling naar huis. Je betaalt een eigen bijdrage.
• In het ziekenhuis met een medische reden (medische of klinische bevalling). Een klinisch verloskundige of gynaecoloog neemt het over. Redenen zijn onder meer een tweeling, een bevalling na een eerdere keizersnede, een inleiding, of een gezondheidsprobleem bij jou of de baby. Er is geen eigen bijdrage.

Pijnstilling verandert de categorie. Lachgas kan door je eigen verloskundige worden toegediend als zij daarvoor is opgeleid, en het beëindigt een poliklinische bevalling niet. Voor een ruggenprik draagt je verloskundige je over aan het ziekenhuisteam. Vanaf dat moment is je bevalling een medische bevalling, geen poliklinische meer. Daarom kan een ruggenprik niet worden ingepland bij een thuisbevalling.

Kraam- en verloskundige zorg tellen niet mee voor het eigen risico (de €385 aan verplicht eigen risico). Dat geldt voor verloskundige zorg, de bevalling en kraamzorg. Het geldt ook voor de prenatale screeningsonderzoeken en kosten die rechtstreeks verband houden met de zwangerschap of bevalling, zoals behandeling binnen 6 weken na de bevalling voor een aandoening die door de bevalling is veroorzaakt. Onze gids over het eigen risico legt uit hoe het eigen risico voor al het andere werkt.

Je betaalt nog wel drie soorten kosten. Ten eerste de eigen bijdrage voor kraamzorg en voor een bevalling zonder medische reden. Ten tweede kosten tijdens de zwangerschap die niet rechtstreeks kraam- of verloskundige zorg zijn: je medicijnen, vervoer naar het ziekenhuis of naar huis, en bloedonderzoek. Die komen wel uit je eigen risico. Ten derde alles wat het basispakket helemaal niet dekt, zoals een pretecho of de meeste zwangerschapscursussen. De gids over dekkingshiaten somt de rest op.

De eigen-bijdragebedragen worden door de overheid vastgesteld en zijn bij elke verzekeraar hetzelfde. Ze veranderen op 1 januari. Bij een bevalling zonder medische indicatie bepaalt het ziekenhuis of geboortecentrum zelf de prijs bovenop de €45. Je verzekeraar vergoedt na de eigen bijdrage maximaal €278 per dag, en alles daarboven betaal jij. Vraag het ziekenhuis wat het rekent voordat je kiest voor een poliklinische bevalling. Twee dingen laten de eigen bijdrage vervallen: een medische indicatie krijgen tijdens de bevalling, en het gebruik van lachgas als pijnstilling. Veel aanvullende verzekeringen vergoeden een deel of het geheel van deze bijdragen, dus controleer je polis terwijl je nog zwanger bent.

Kraamzorg is zorg bij jou thuis in de dagen na de bevalling. Een kraamverzorgende komt elke dag bij je en:

• controleert jouw herstel en het gewicht, de temperatuur en de voeding van de baby
• helpt bij het borstvoeden
• leert je hoe je voor een pasgeborene zorgt
• houdt de slaapkamer en badkamer hygiënisch
• let op je andere kinderen

Het is geen huishoudelijke hulp. De woonkamer schoonmaken of de ramen wassen hoort er niet bij. Dezelfde persoon ondersteunt ook de verloskundige tijdens de bevalling zelf, wat partusassistentie wordt genoemd.

Je hebt recht op minimaal 24 uur en maximaal 80 uur. De standaardindicatie is 49 uur, verspreid over de eerste 8 dagen na de bevalling. In sommige gevallen loopt de zorg door tot dag 10, en de wet staat kraamzorg toe tot 6 weken na de bevalling in specifieke situaties. Direct na de bevalling bepalen de kraamverzorgende en de verloskundige samen hoeveel uur je krijgt. Complicaties, een opname in het ziekenhuis voor jou of de baby, en borstvoeding veranderen allemaal het aantal uren.

Je regelt het zelf. Veel organisaties accepteren aanmeldingen vanaf de twaalfde week van de zwangerschap. Meld je zo vroeg aan, want sommige aanbieders zitten ruim voor de uitgerekende datum al vol. Je kiest de organisatie, maar controleer eerst of je verzekeraar een contract heeft met die organisatie, want dat verandert wat je vergoed krijgt. Rond week 30 heb je een intakegesprek, waarin de organisatie je uren inschat. Als personeelstekort betekent dat je minder uren krijgt aangeboden dan afgesproken, meld dat dan bij de organisatie en bij je verloskundige.

Als je getrouwd bent of een geregistreerd partnerschap hebt, is de partner automatisch de tweede wettelijke ouder en is er niets extra's nodig. Ben je dat niet, dan heeft de partner geen wettelijke relatie met het kind totdat hij of zij het erkent. Die handeling heet erkenning. Het is gratis.

Je kunt het tijdens de zwangerschap doen, bij elke gemeente in Nederland. Dit heet erkenning van de ongeboren vrucht. Je kunt het ook doen bij de aangifte van geboorte, maar dan alleen bij de gemeente waar het kind geboren is. Beide ouders gaan normaal gesproken samen. Als de moeder niet kan komen, moet zij schriftelijk toestemming geven. Het tijdens de zwangerschap doen is de veiligere keuze. Het haalt de tijdsdruk weg in de eerste dagen na de bevalling, en het regelt de wettelijke positie als de bevalling anders verloopt dan verwacht.

Erkenning heeft echte gevolgen. Je wordt de wettelijke ouder. Sinds 1 januari 2023 geeft een erkenning ook automatisch gezamenlijk gezag met de moeder. Dat gezag heb je nodig om het kind op school in te schrijven, een paspoort aan te vragen, met het kind naar het buitenland te reizen, of het medisch dossier in te zien. Je bent onderhoudsplichtig tot het kind 21 jaar is, en jij en het kind worden elkaars wettelijke erfgenamen. Als je de Nederlandse nationaliteit hebt, krijgt het kind dat je erkent die automatisch, mits je het kind erkent vóór het 7 jaar wordt.

De keuze van de achternaam wordt op hetzelfde moment gemaakt. Sinds 1 januari 2024 kan een eerste kind geboren op of na die datum de achternamen van beide ouders dragen. Wat je kiest voor je eerste kind, geldt ook voor elk volgend kind, dus dit is een eenmalige beslissing voor het gezin. Je moet het vastleggen vóór de geboorte of bij de aangifte van geboorte, en beide ouders moeten samen bij de burgerlijke stand verschijnen. Eén ouder alleen kan het niet doen, en het kan niet schriftelijk worden geregeld. Als je niets vastlegt, beslist de wet: een kind van ongehuwde ouders krijgt de achternaam van de moeder, en een kind van een gehuwde man en vrouw krijgt de achternaam van de vader.

Je moet aangifte van geboorte doen binnen 3 dagen, bij de gemeente waar het kind geboren is. Dat is niet per se de gemeente waar je woont. De geboortedag zelf telt niet mee. Valt de termijn op een zaterdag, zondag of officiële feestdag, dan krijg je één extra werkdag, en je hebt altijd minstens 2 werkdagen in totaal. Een kind geboren op maandag moet uiterlijk donderdag zijn aangegeven. Een kind geboren op vrijdag moet uiterlijk dinsdag zijn aangegeven.

De vader of duomoeder (de vrouwelijke partner van de moeder die de wettelijke tweede ouder is) moet dit doen. De moeder die is bevallen mag het doen, maar hoeft niet. Kan geen van beiden het doen, dan wijst de wet aan wie in plaats daarvan aangifte doet:

• iemand die bij de bevalling aanwezig was
• de eigenaar van het huis waar het kind geboren is
• een medewerker van de instelling waar het kind geboren is, zoals het ziekenhuis

Je neemt de baby niet mee. Neem een geldig identiteitsbewijs mee. Neem ook de akte mee als je vóór de geboorte al erkenning of de achternaamkeuze hebt geregeld, want die gegevens komen in de geboorteakte terecht. Het ziekenhuis of de verloskundige geeft je meestal een verklaring van de geboorte. Die is handig om te hebben maar niet verplicht.

Aangifte is gratis. Een afschrift van de geboorteakte kost geld, en je hebt er later voor sommige aanvragen een nodig. Sommige gemeenten laten je online aangifte doen, en dat kan dan alleen door de vader of de moeder. Kijk op de website van je gemeente, want het verschilt per gemeente. Doe je te laat aangifte, dan meldt de ambtenaar van de burgerlijke stand dit bij het Openbaar Ministerie en kun je een boete krijgen. De aangifte geeft je kind een burgerservicenummer (BSN), waarvan al het andere afhangt. De gids over BSN en inschrijving bij de gemeente legt uit waarvoor dat nummer wordt gebruikt.

Een pasgeborene is niet automatisch verzekerd. Je moet de baby aanmelden bij een zorgverzekeraar binnen 4 maanden na de geboorte. Doe dit zodra je aangifte van geboorte hebt gedaan, want je hebt het BSN van het kind nodig. Meld je je binnen de 4 maanden aan, dan gaat de basisverzekering met terugwerkende kracht in vanaf de geboortedatum, zodat zorg in de eerste dagen gedekt is. Meld je je later aan, dan gaat de dekking pas in op de dag van aanmelding, en betaal je alle zorgkosten van vóór die datum zelf. Voor een baby die een couveuse nodig had, loopt dat verschil op tot duizenden euro's.

Je mag de baby inschrijven bij je eigen verzekeraar, bij de verzekeraar van de andere ouder, of bij een nieuwe verzekeraar. Kinderen onder de 18 betalen geen premie en hebben geen eigen risico. Zitten de ouders bij verschillende verzekeraars, schrijf het kind dan in bij degene met de ruimere aanvullende dekking, want het kind profiteert daar dan van. Ben je zelf nog niet verzekerd in Nederland, regel dat dan eerst. De gids over zorgverzekering behandelt de termijn en de zorgtoeslag die een deel van de premie kan betalen.

Je hebt recht op 6 weken zwangerschapsverlof en minstens 10 weken bevallingsverlof, dus minstens 16 weken in totaal. Het zwangerschapsverlof moet uiterlijk 4 weken voor de dag na je uitgerekende datum ingaan. Het bevallingsverlof gaat in op de dag na de bevalling. Komt de baby laat, dan wordt het bevallingsverlof niet ingekort en wordt je totale verlof langer dan 16 weken. Komt de baby vroeg, dan worden de dagen die je van het zwangerschapsverlof kwijtraakt, toegevoegd aan het bevallingsverlof, zodat je altijd 16 weken krijgt.

Je vraagt het verlof minstens 3 weken voor de start aan bij je werkgever, dus minstens 7 weken voor je uitgerekende datum. Vraag je verloskundige of huisarts om een zwangerschapsverklaring en bewaar die in je eigen administratie. Je werkgever mag het verlof niet weigeren. Je werkgever vraagt daarna bij UWV de uitkering aan en blijft normaal gesproken gewoon je salaris doorbetalen.

De partner krijgt één week geboorteverlof tegen volledig salaris van de werkgever, op te nemen binnen 4 weken na de geboorte. Daarbovenop komen maximaal 5 weken aanvullend geboorteverlof, betaald door UWV tot maximaal 70% van het dagloon. De werkgever vraagt dit aan bij UWV en betaalt de partner uit. De aanvullende weken moeten binnen 6 maanden na de geboorte worden opgenomen, en pas nadat de eerste week is gebruikt. UWV betaalt aan een partner die het kind heeft erkend, met de moeder getrouwd is, haar geregistreerd partner is, of bij haar woont en de huisvestings- en huishoudkosten deelt. Daarna kan elke ouder 9 betaalde weken ouderschapsverlof opnemen tegen 70% in het eerste levensjaar van het kind.

Twee situaties werken anders. Ontvang je een WW-, Ziektewet- of loongerelateerde WGA-uitkering, dan vraag je zelf bij UWV aan, minstens 8 weken voor je uitgerekende datum. Ben je zelfstandige, dan kom je mogelijk in aanmerking voor de ZEZ-uitkering (Zelfstandige en Zwanger), die minstens 16 weken duurt. De gids voor zzp'ers behandelt de bredere positie van zelfstandigen. Blijft je baby langer dan een week in het ziekenhuis, dan kun je bij je werkgever extra bevallingsverlof aanvragen onder de couveuseregeling. Dat is maximaal 10 extra weken, waarbij de eerste week niet meetelt.

De aangifte van geboorte komt eerst. Al het andere volgt daaruit. In de eerste week komt een screener van de jeugdgezondheidszorg bij je thuis voor de hielprik en de gehoortest. Vanaf ongeveer een maand nodigt het consultatiebureau je uit voor gratis controles van het kind en de vaccinaties van het rijksvaccinatieprogramma. De gids over GGD en consultatiebureau legt dat schema uit. De SVB start met kinderbijslag voor een kind dat hier geboren is. De gids over kinderbijslag geeft de bedragen en betaaldata voor 2026. Afhankelijk van je inkomen krijg je mogelijk ook kindgebonden budget (een extra inkomensafhankelijke toeslag voor ouders) erbovenop, wat wordt behandeld in het overzicht van toeslagen. Ben je van plan weer aan het werk te gaan, vraag dan op tijd een kinderopvangplek aan en controleer de kinderopvangtoeslag in de gids over kinderopvang.

In veel landen betekent een positieve test dat je een gynaecoloog boekt, en regelt de huisarts elke verwijzing. In Nederland neem je zelf contact op met een verloskundigenpraktijk, en hoef je niet te wachten op een verwijzing. Wacht je toch, dan mis je de eerste afspraak rond week 8. Het bloedonderzoek en de NIPT zijn dan ook te laat. Bel een praktijk in de week dat je test positief is. Kan de praktijk die jouw postcode bedient je niet aannemen, vraag dan welke praktijken in de buurt nog ruimte hebben. Zij kennen hun buurpraktijken. Praktijken houden ook kinderwensspreekuren voordat je zwanger bent, zodat je alvast kennis kunt maken.

Kraamzorg wordt vaak te laat geregeld. Aanbieders accepteren aanmeldingen vanaf week 12 en sommige zitten maanden voor de uitgerekende datum al vol. Aanmelden kost niets en verplicht je tot niets. Zit elke aanbieder in jouw omgeving vol, vraag dan aan je verloskundige met welke organisaties zij werkt, en vraag je verzekeraar naar de lijst waarmee die contracten heeft. Een late aanmelding kan je minder uren opleveren dan de standaard 49, precies op het moment dat de hulp het meest nodig is.

Kiezen voor een ziekenhuisbevalling uit comfort en niet om een medische reden is een poliklinische bevalling. Je betaalt minstens €45 per dag, plus wat het ziekenhuis boven de vergoedingsgrens rekent. Een ruggenprik ligt anders: die betekent dat je verloskundige je overdraagt aan het ziekenhuis, waardoor de bevalling een medische bevalling wordt, en de eigen bijdrage vervalt. Maar een ziekenhuisbevalling is nooit helemaal kostenvrij. Medicijnen, vervoer en bloedonderzoek komen nog steeds uit je eigen risico van €385. Vraag het ziekenhuis en je verzekeraar naar de bedragen voordat je beslist, en controleer of je aanvullende verzekering de eigen bijdrage vergoedt.

Het screeningsbloedonderzoek op hepatitis B, hiv, syfilis, bloedgroep en antistoffen wordt door de overheid betaald. Laboratoria nemen bij dezelfde afspraak vaak extra bloed af voor onderzoeken die de overheid niet betaalt, zoals glucose- of ijzerwaarden. Die komen uit het basispakket en tellen mee voor je eigen risico, dus er kan maanden later een rekening volgen. Vraag bij de bloedafname welke onderzoeken worden gedaan en welke buiten het screeningsprogramma vallen.

Stel je de erkenning uit tot na de bevalling, dan moeten beide ouders in de eerste dagen samen naar de burgerlijke stand. Dat zijn dezelfde dagen als de termijn van 3 dagen voor de aangifte en een pasgeborene thuis. Tot de erkenning is de partner geen wettelijke ouder, heeft geen gezag, en kan geen aanvullend geboorteverlof bij UWV claimen. De keuze van de achternaam wordt op dezelfde afspraak gemaakt. Regel de erkenning en de naamskeuze tijdens de zwangerschap, bij elke gemeente. Het kost niets en is met één afspraak geregeld.

Het verlof is een wettelijk recht en de werkgever kan het niet weigeren. Maar de aanvraag heeft een termijn: minstens 3 weken voor de start van het verlof, dus minstens 7 weken voor je uitgerekende datum. De werkgever heeft die tijd nodig om bij UWV aan te vragen, anders kan je uitbetaling vertraging oplopen. Vraag je verloskundige ruim voor week 30 om de zwangerschapsverklaring bij een afspraak, en dien de aanvraag schriftelijk in bij je werkgever, zodat de datum vastligt. Je gids over arbeidscontracten behandelt wat er nog meer verandert als je met verlof gaat.

Niets herinnert je eraan. De verzekeraar voegt de baby niet uit zichzelf toe aan je polis, en de gemeente doet dat ook niet voor je. Na 4 maanden gaat de dekking pas in vanaf de dag van aanmelding, en elke rekening van vóór die dag blijft voor jouw rekening. Meld de baby aan in dezelfde week als de aangifte van geboorte, bewaar de bevestiging, en controleer je polisoverzicht een maand later om zeker te weten dat het kind er ook echt op staat.

Twee andere gidsen behandelen wat er hierna komt. De gids over GGD en consultatiebureau behandelt de controles en vaccinaties van geboorte tot 4 jaar. De gids over het eigen risico legt het eigen risico uit dat weer op alles buiten de kraam- en verloskundige zorg gaat gelden.