Inburgering katılımcıları için yerleşim sonrası iş ve gelir

CBS’nin iş ve gelir paneli (Harici site, yeni sekmede açılır), Wet inburgering 2021 (2021 Uyum Yasası) kapsamındaki kişileri kapsıyor. Zaman içindeki çalışma oranlarını gösteren grafik, kendi hesabına çalışanları da sayıyor ve 2024’te sona eriyor. Gelir ve kendi hesabına çalışma kayıtları da 2024’te bitiyor. Yalnızca bir işverene bağlı çalışanlara ait iş ve çalışma koşulu kayıtları ise Aralık 2025’e kadar uzanıyor. Bu son veriler geçici.

Yardım grafiğinin kendi açıklamasında kayıtların 2025’e kadar uzandığı yazıyor. CBS’nin genel notlarında ise son yıl 2024 olarak belirtiliyor. Bu yazıda grafiğin kendi açıklamasını esas alıyoruz. Hane geliri ve ana gelir kaynağı tabloları yalnızca uyum yükümlülüğü 2022’de bildirilen kişileri kapsıyor. Bu tabloların verileri 2024’te sona eriyor.

Yerleşimi esas alan veriler, bir gemeente (belediye) sınırları içinde yaşamaya başlayan kişileri kapsıyor. CBS buna huisvesting (konuta yerleşme) diyor. Ölçümler üç ayda bir yapılıyor; bu yazıdaki tablolar 3. aydan 33. aya kadar uzanıyor. İltica, aile ve diğer göç yollarıyla gelen kişiler bu grupta yer alıyor. Uyum sürecini tamamlayanlar sayılmaya devam ediyor. Muaf tutulan veya yükümlülüğü kaldırılan kişiler ise yerleşimi esas alan bu grafiklere dahil edilmiyor.

Uyum yükümlülüğü bildirildiğinde zaten belediye sınırları içinde yaşıyorsan, ölçümün başlangıcı bu bildirim oluyor. İltica yoluyla gelen ve o sırada hâlâ kabul merkezinde kalan kişiler için ise ölçüm, belediyeye yerleştikleri zaman başlıyor.

Zaman içindeki çalışma oranlarını gösteren grafik, loondienst (bir işverene bağlı çalışma) ve zelfstandige (kendi hesabına çalışan kişi) olarak yapılan işleri sayıyor. Diğer çalışma grafikleri yalnızca bir işverene bağlı çalışanları kapsıyor. Kendi hesabına çalışma kayıtları 2024’te sona eriyor.

Bu yazıda uitkering (sosyal güvenlik ödeneği), sosyal yardımı, işsizlik ödeneğini ve çalışmayı engelleyen sağlık sorunları için verilen ödenekleri kapsıyor. En yaygın yardım türü bijstand (sosyal yardım). Bir kişi aynı anda hem çalışabilir hem de yardım alabilir.

Türkiye veya Bulgaristan’daki prim şartına bağlı işsizlik ödeneğini biliyorsan, buradaki uitkering’i yalnızca o ödeme gibi düşünme. Bu istatistikte bijstand gibi sosyal yardımlar da sayılır.

CBS, kişileri leerroute (öğrenme rotası) üzerinden karşılaştırıyor. B1-route (B1 öğrenme rotası), Hollandaca öğrenmeyi ücretli iş veya gönüllü çalışmayla birleştiriyor. Onderwijsroute (eğitim rotası), kişiyi ileri eğitime hazırlıyor. Z-route (kendi başına günlük hayatı sürdürebilme rotası) ise diğer iki rotanın fazla zor olduğu kişilere yönelik. Rijksoverheid’in öğrenme rotaları sayfası (Harici site, yeni sekmede açılır) bu amaçları açıklıyor. Dil sonuçlarını karşılaştırmak için inburgering (uyum süreci) sırasında ulaşılan Hollandaca seviyelerini inceleyebilirsin.

Her rotadaki kişiler farklı koşullara sahip. Bir rotada daha fazla kişinin çalışması, bu farkı rotanın yarattığını göstermez. Daha geniş grubun özelliklerini yeni inburgeraars kimler? yazısında bulabilirsin.

Aşağıdaki tabloda tüm rotaların toplamını, B1-route’u ve Z-route’u karşılaştırabilirsin. Ücretli bir işte çalışanların oranı, tabloda gösterilen her sonraki ölçümde artıyor. Grafik, bir işverene bağlı ve kendi hesabına yapılan işleri 2024’e kadar kapsıyor.

Çalışanların oranı 3. ay ile 33. ay arasında yaklaşık iki katına çıkıyor. Ancak her ölçümde tam olarak aynı kişiler izlenmiyor; karşılaştırılan grubun üyeleri değişiyor. B1-route ile Z-route arasındaki fark 3. ayda yaklaşık 21 yüzde puanı, 33. ayda ise 30 yüzde puanı. Örneğin %56 ile %26 arasındaki fark 30 yüzde puanıdır.

3. ayda yalnızca kendi hesabına çalışanların oranı yaklaşık %1. Bu oran 33. ayda yaklaşık %6’ya çıkıyor. 33. ayda ayrıca yaklaşık %1, bir işverene bağlı çalışmayı kendi hesabına çalışmayla birleştiriyor. Bu veri serisi 2024’te sona eriyor.

Aşağıda gösterilen her rotada yardım alanların oranı 3. ay ile 33. ay arasında düşüyor. Grafiğin kendi açıklamasına göre veriler 2025’e kadar uzanıyor.

3. ay ile 33. ay arasındaki en büyük fark Onderwijsroute’ta: yaklaşık 42 yüzde puanı. Z-route’taki fark ise yaklaşık 9 yüzde puanı. Bu ölçümlerde karşılaştırılan grubun üyeleri değişiyor. Rakamlar, yardım alma oranlarının neden farklı olduğunu açıklamıyor.

CBS, her kişinin gelirini voornaamste inkomensbron (ana gelir kaynağı) başlığı altında sınıflandırıyor. Kişinin eğitim alıp almadığını da dikkate alıyor. Bu tablo yalnızca yükümlülüğü 2022’de bildirilen grubun 2024’e kadar olan verilerini kapsıyor.

3. ayda bu grubun yaklaşık üçte ikisinin ana gelir kaynağı yardım veya emekli aylığıydı. 33. ayda ise yaklaşık %47’nin ana gelir kaynağı işti. Yardım veya emekli aylığına dayananların oranı yaklaşık %26’ydı. Her ölçümde tam olarak aynı kişiler izlenmiyor; karşılaştırılan grubun üyeleri değişiyor. Sonraki yıllarda yükümlülüğü bildirilen kişiler için yerleşimden bu yana geçen süre daha kısa.

“Gelir yok” kategorisi kişinin kendi geliriyle ilgili. Aynı hanede yaşayan başka biri o kişinin geçimini sağlıyor olabilir.

CBS, gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen (standartlaştırılmış kullanılabilir hane geliri) verisini yayımlıyor. Farklı haneleri karşılaştırabilmek için geliri, hanedeki kişi sayısına ve hane yapısına göre ayarlıyor. Bu tablo, yalnızca yükümlülüğü 2022’de bildirilen grubu kapsıyor. Veriler 2024’te sona eriyor.

Ortalama gelir 2022’den 2024’e kadar yaklaşık €5.600 arttı. CBS’nin standartlaştırılmış gelir tanımı (Harici site, yeni sekmede açılır), bu ayarlamayı açıklıyor. Tablodaki tutar, haneyi karşılaştırmaya yarayan ayarlanmış bir ölçü. Maaşını veya banka hesabına yatırılan parayı göstermiyor.

CBS, her veri yılı için önceki yılın 31 Aralık tarihinde kayıtlı haneyi esas alıyor. Kişi o yılın yalnızca bir bölümünde belediyede yaşamış olsa bile gelir, yılın tamamını kapsıyor. Yılın başında BRP’de (Basisregistratie Personen, nüfus kayıt sistemi) kaydı olmayan kişinin geliri bilinmeyebilir.

Tablo, yerleşimden üç ay sonra kişilerin bir işverene bağlı olarak yaptıkları ana işi gösteriyor. Tüm öğrenme rotalarını kapsıyor. Veriler Aralık 2025’e kadar uzanıyor. Kendi hesabına çalışma bu tabloya dahil değil.

Saatlik ücret, stajlar dahil kişinin bir işverene bağlı olarak yaptığı ana işteki temel ücret. CBS bu ölçüye primleri, ek ödemeleri ve fazla mesai ücretini dahil etmiyor. Saatlik ücreti €0 olan ve saatte €500’den fazla kazanan kişiler de bu ölçüm dışında tutuluyor.

Yaklaşık üçte birinin deeltijdfactor (çalışma süresi oranı) değeri 0,5’in altında. Bu değer, işteki çalışma saatlerini normal tam zamanlı çalışma saatleriyle karşılaştırıyor. Bir kişinin birden fazla işi varsa CBS bu oranların ortalamasını alıyor.

3. ayda çalışanların yaklaşık %76’sı, uyum yükümlülüğü bildirildiğinden beri yalnızca bir işte çalışmıştı. Yaklaşık %19’u ise bu sürede iki farklı işte çalışmıştı. Burada zaman içinde yapılan farklı işler sayılıyor; aynı anda kaç işte çalışıldığı ölçülmüyor.

İş türü ve sektör rakamları farklı şeyleri ölçüyor. İş bulma bürosu aracılığıyla çalışmak, çalışanın iş türünü anlatıyor. Personel temini sektörü ise işverenin faaliyet alanını gösteriyor. Bir iş teklifiyle ilgili soruların varsa iş bulma bürosuyla çalışma: sözleşme, ücret ve konut rehberine bakabilirsin.

Araştırmadaki kişilerin yaklaşık %43’ü, 2025’in bir bölümünde bir işverene bağlı olarak çalıştı. Kendi hesabına çalışma sayılmıyor. CBS, çalışılan saatler için bir alt sınır koymuyor. Bu ölçü yerleşimden sonraki tek bir ayı değil, takvim yılının tamamını kapsıyor. Aşağıdaki oranlar, kişinin 2025 sonundaki uyum durumuna göre hesaplanıyor.

• Tüm uyum durumları birlikte: yaklaşık %43, 2025’in bir bölümünde çalıştı.
• Lopend (yükümlülük devam ediyor): yaklaşık %40 çalıştı.
• Voldaan (yükümlülük yerine getirildi): yaklaşık %60 çalıştı.
• Tijdelijke vrijstelling (geçici muafiyet): yaklaşık %84 çalıştı.
• Vrijstelling: yaklaşık %86 çalıştı.

Bu rakamlar, uyum durumu ile çalışma arasında bir bağlantı olduğunu gösteriyor. Uyum sürecini tamamlamanın bu farkı yarattığını göstermiyor. Bir kişinin çabasını veya becerisini de ölçmüyor.

Statistiek Wet inburgering (SWI, Uyum Yasası İstatistikleri) paneli (Harici site, yeni sekmede açılır), DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs, Hollanda eğitim hizmetleri kurumu), belediyeler ve diğer kayıt sistemlerinden gelen verileri birleştiriyor. Araştırma, 2021 yasası kapsamında uyum yükümlülüğü başlayan kişileri kapsıyor. Sonradan muaf tutulan veya yükümlülüğü kaldırılan kişiler de bu genel araştırma grubunda yer alıyor.

Yerleşimi esas alan grafikler, ilgili verinin son tarihinde muaf tutulan veya yükümlülüğü kaldırılan kişileri dışarıda bırakıyor. 2025’te çalışmayı uyum durumuna göre gösteren grafik ise bu kişileri de sayıyor. Ancak 2025 sonuna kadar Hollanda’dan ayrılan ve yükümlülüğü sona eren kişiler, o grafiğe dahil edilmiyor.

Daha sonraki aylara ait her ölçüme yalnızca o kadar uzun süre izlenebilen kişiler giriyor. Örneğin Haziran 2024’te yerleşen biri, gelir grafiğinde 6. ayda sayılabilir ama 27. ayda sayılamaz. CBS, sonraki ölçümlerde aile ve diğer göç yollarıyla gelenlerin oranının daha yüksek olduğunu belirtiyor. İltica yoluyla gelenler arasından da daha sınırlı bir grup bu ölçümlerde kalıyor. Bu yüzden grafik, her noktada tam olarak aynı kişileri izlemiyor; üyeleri değişen grupları karşılaştırıyor.

2021 yasası 1 Ocak 2022’de yürürlüğe girdi. Tablolar, bu yasanın ilk grupları için yerleşimden sonraki ilk 33 ayı gösteriyor. Grafiklerin tanımları ve kapsadığı dönemler farklı olduğu için toplamlar da farklı çıkabilir. Inburgering.org, CBS verilerini özetliyor. Rakamlar grupları anlatıyor; senin kişisel sonucunu göstermiyor.

Hesaplamalarda panelden indirilen grafik dosyalarını kullandık. Aşağıdaki grafik adları, kullanılan veriyi bulmana yardımcı olur:

• “Ontwikkeling in de tijd arbeidsparticipatie na huisvesting in de gemeente” (belediyeye yerleşim sonrası zaman içinde çalışma oranları).
• “Ontwikkeling in de tijd uitkering na huisvesting in de gemeente” (belediyeye yerleşim sonrası zaman içinde yardım alma oranları).
• “Voornaamste inkomen na start huisvesting in de gemeente” (belediyeye yerleşim sonrası ana gelir kaynağı).
• “Gemiddeld gestandaardiseerd besteedbaar huishoudinkomen” (ortalama standartlaştırılmış kullanılabilir hane geliri).
• “Personen gehuisvest in een gemeente” (belediyeye yerleşen kişiler): çalışma saatleri, sektör, saatlik ücret, iş türü, sözleşme türü, çalışma süresi oranı ve farklı iş sayısına göre grafikler.
• “Arbeidsparticipatie van personen na huisvesting in een gemeente” (belediyeye yerleşim sonrası çalışma oranları).
• “Aandeel inburgeringsplichtigen dat heeft gewerkt in 2025” (uyum yükümlülüğü olanlar arasında 2025’te çalışanların oranı).

Öğrenme rotalarını karşılaştırmak için çalışma ve yardım tablolarına bakabilirsin. Çalışma verileri 2024’te sona eriyor; yardım grafiğinin açıklaması ise 2025’i belirtiyor. Bu nedenle iki tablo farklı dönemleri kapsıyor. Kimin sayılacağına ilişkin kurallar da farklı son tarihlerde uygulanıyor. Tabloları karşılaştırarak aynı kişilerin yardımdan işe nasıl geçtiğini göremezsin.

Bir işe girmeyi düşünüyorsan, teklifin çalışma saatlerini ve sözleşmesini kontrol et. Bu ortalamalar sana belirli bir ücret vaat etmiyor. Yaşadığın yerdeki ücretleri ve saatleri karşılaştırmak için gerçek iş tekliflerini kullan.

Hane geliri ortalaması, hanenin tamamını kapsıyor. Tutar, hanedeki kişi sayısına ve hane yapısına göre ayarlanıyor.

İş ararken desteğe ihtiyacın varsa akıcı Hollandaca konuşmadan iş bulma rehberine bakabilirsin. Yardım alma şartlarını anlamak için Hollanda’da bijstand rehberini kullanabilirsin. Bu tablodaki yardım alma oranı, senin yardım hakkın olup olmadığını belirlemiyor.

• inburgering tamamlandıktan sonra iş, yardımlar ve eğitim
• Öğrenme rotaları nasıl belirleniyor?
• Hollanda’da iş sözleşmeleri: imzalamadan önce neleri kontrol etmelisin?